ايتاليا اولكه سي له تانيش اولاق

ايتاليا اولكه سي ژئوگرافي باخيميندان 29 – 6-47 درجه گوزئي دن – 35-35 درجه گونئي باتي دان و 50-5- درجه دوغودان مديترانه ساحه سينده يئرله شيب دير . بو اولكه باتي دا ن فرانسا اولكه سي – گوزئي دن سويس و اتريش اولكه لري و دوغودان يوگسلاويا اولكه لريله قونشودور . تيرينه – ليكوريا – ايونو – سيسيل دالاني و آدريا تيك دنيزلريله قونشو اولان ايتاليا ا ولكه سي هاوا دوروموندان ايستي ياي لار – چوخلو ياغيش لار و سرين قيش فصيل لري گئچيرير .
ايتاليا گئنيش ليي 351277 كيلومتير مربع دير . چوخلو داغلار خصوصي له ولكانلي داغلار و چوخلو چاي لار بو اولكه ده وارديلار .ا يتاليا نفوسو 60 ميليونا ياخين دير . دئمه ك هر بير كيلومتير مربع ده 190 نفر يئرله شيرلر . بو سايي هر ايل بويوك دئيشيك لرله اوز به اوز اولور و اونون نه دني ا يتاليا خالقيندا كوچمه ك ماراغي دير . خصوص آوروپا بيرليينه قوشولاندان بري ا يش – تحصيل و تجارت ايچون ايتاليادان گئده ن لرين نفوسو داها آرتميشدير سون ايللرده بو سايي دوغومون آ ز اولدوغونا گوره 1/36 فا ييز آزالميشدير .
ا يتاليا خا لقينين اورتاق سوي لاري « هند – آوروپالي » دير . آنجاق چئشيدلي سوي لار و خالق لار بو اولكه ده ياشاماق ا وزوندن ، چوخلو نوققوشمالار اوز وئرميشدي و نهايت 1870 نجي ايللرده (گاريبالدي) آديندا بير ليدر واسطه سي له ايتاليا بيرلشميش اولكه اعلان اولور . بو بيرليك اساس فدراليسم و خود مختارليق اوزوندن ياراندي .
ايتاليا عمومو ديلي ( ايتاليالي ) ديل دير و ا و لاتين دن آ لينميش بير ديل دير . بوندان بئله چئشيدلي ديل لر بو اولكه ده دا نيشيلاركن، رسمي ديل كيمي ده قئيده آ لينميش لار و بو اولكه - نين عمومو قانون لاريندان فايدالانيرلار . فرانسا – آلمانيا – اسلاو – كرووات – كريك – آلباني – كاتالوني ديل لري بو اولكه نين رسمي ديل لري كيمي گئديرلر .
فئودو ( feudo ) اصيل بير ايتاليا سوزلويو اولاركن 10 ، نجي عصيردن ايتاليا دا اجرايه گئديرميش . بو يول دا ، امپراطور اولكه ني سوي و ديل باخيميندان سرحدله ييب و هر بيريني بير باشچي شخصه تا پيشيرميش دير . 12 نـــــــجي عصيردن بري گئنيش شهرلر و ليمان لار يارانماق لا، فئودا ليسم امپراطورا خوش گلمه دي و نهايت 1452 ده عثمانلي لار شرقي روم امپراطورلوغون محو ائدندن سونرا ايتاليا باتي دان اوزونه يول تاپماغا چاليشدي . 1815 ده وين گنگره سي ايتاليا اولكه سيني آلتي دوك لارياتاغي و بير پاپ ياتاغي آديندا رسمي تانيدي . آنجاق ا يتاليا خالقي بونا راضي اولمادان ( risergimento)

آديندا بير حـــــركت باشلاديلار « ايتاليا ميللي ديريليك حركتي » . ناپل – سيسيل – پيه مون و اميليا ايالت لري بو حركت ده اونجيل سايليرديلار . نهايت 1831 ده « گنج ايتاليا » آدلي بير جمعيت جمهوري ايسته يينده اياغا قالخديلار . بوندان بئله كي بو جمعيت ايلك حركت لرده ظفر قازانا بيلمه ديلر آمما عموم راي و ديققت ين آزادليق سوزونه و ايسته يينه ساري چكيب ، گئتيره بيلديلر . 1848 ده ايلك آزادليق رايي آ ليندي . 1855 ده پاريس گنگره سينده (كنت كاوور) ايلك ايتاليا نوما ينده سي اولاراق اشتراك ائتدي . و ديگر طرف دن (گاريبالدي) حربي قوه لرله ايا لت لري بير به بير همراي ا ئتدي . پاپ اونلاري كافير آدلاييب و تكـــــفير ا تدي . بوندان بئله خالق اونلارا ساري حركت ائديب و نهايت 1870 ده آزاد ايتاليا جمهوري اولاراق رسمي اعلان اولدو . پاپ ايچون ( آزاد بير كليسا آزاد بير ايالت ده ) قانونو يازيلدي و واتيكان ايالتي اونا وئريلدي .
1914 ده دونيا ايلك محاربه سي باشلاياندا ، ا يتاليا ايسته ر – ايسته مز ، بو محاربه يه چكيلدي . 680000 اولو – 675000 عليل و ميليون لار يارالي و قاچقين بو بئش ا يل ليك محاربه گئتيرديي حاصيل گنج ايتاليا چمهوريتين چئتين ليك لره سالدي . بو چئتين ليك لردن فايدالاناراق (موسوليني) كيمي بير ناسيوناليست – فاشيسم ا يش باشينا گلمه يه باشاردي . موسوليني ايلك اولاراق پاپ حاكميتيني رسمي اعلان ائتدي و پاپ ايسه موسوليني حكومتين رسمي تانيدي !! 1943 ده موسوليني (ويكتوريا امانوئل )«]3» واسطه سي له توتولوب و حبسه آ ليندي . همين ايل ده آلمان هجومو واسطه سينه امانوئل و ديگر باشچي لار اولكه دن قاچيب و ايتاليا خالقيني 1945 كيمي آلمان اردوسو برابرينده يا لنيز بوراخديلار . بــــو ايللرده دوغرو وطن سئوه ر ايتاليالي لار پارتيزان گروپ لارندا آ لمان اردوسونا آغير ضربه لر يئتيرمك له اونلاري ايتالياني ترك ائتمه يه مجبور ائتديلر . 1946 دا بير رفراندوم اوزوندن خالق يئنه جمهوريتي سئچيب و( نيكلا) آديندا بير پارتيزان ايلك دولت باشگاني سئچيلدي . 1948 ده رسمي جمهورلوق قانون لاري ايتاليا دا اجرايه گئتدي . بو تا ريخ دن بري ايتاليا دا چئشيدلي پارتيالار يارانيب و آزادجا چا ليشميشديلار . او سئرادان دموكرات مسيحي – سلطنت ايسته يين لر – سوسيال پراكتيك – ساغـــــچي لار – سوسيا ل دمــــوكرات لار – لــــيبرال – جمهورلوق ايسته ين لر – كمونيست – سوسياليست – ايشچي دموكرات لار – راديكال و... پارتيالارديلار .
باش جمهورلوغو 7 ايل اولور . باش جمهوردان سونرا باش ناظير دا يا نير . و ا وندا ن سونرا نا ظيرلرگروپو دايا نير . نا ظيرلر پارلمنت رايي له ايشه گليرلر . پارلمنت ايكي عنوا ن دا اولور : نوماينده لر پارلمنتي و سنا پارلمنتي . پارلمنت لرين رولو ايتاليا حـــــــاكميتينده چوخ اساسلي رول اولور. نوماينده لرخالق ساريسيندان سئچيليرلروهر پارتيا گئتيرديي راي اوزوندن يئر آلير . هر بير 80000 نفوس ايچون بير يئر « كورسو » پارلمنت ده واردير . سنا پارلمنت سناتورلاري چئشيدلي ايا لت لردن اولمالي ديلار . سناتورلار عمومو راي له سئچيليرلر . گئچميش باش جمهورلار هاموسو سناتور حسابلانير و ها بئله باش ناظير 5 سناتور سئچمه يه ايذني واردير . پارلمنت دورو 5 ايل دير و سون آلتي آي دا باش جمهور بو پارلمنتي باغلاماغا ايذني يوخدور .
ايتاليا دا محكمه لر مطلق قانون اوزوندن چاليشيرلار و ايكي محكمه واردير : عادي محكمه لر «عائله – آليش وئريش و......ايچون » و جنايي محكمه لر « اوز وئره ن جنايت لر ايچون » . اوچونجو محكمه سون اللي ايلده قورولموشدو . اوندا حاكميت ده اولان كس لرين سوچو و ا يش لري نظره آ لينير .
ايتاليا حربي قوه لري هر ا وچ ساحه ده « دنيز – هاوا – قورولوق » گئنيش و تكميل حا ل دا چاليشيرلار . بو قوه لرين چوخ حيصه سي بين الخالق صلح مركزلرينده اشتراك ائديرلر .
ايتاليا اولكه سينده 20 ريژون ( ناحيه ) 95 ايا لت و 7991 پارچا ( بخش ) وارديلار . هابئله ا يكي خودمختار ايا لت واردير ( تورنتو و آ لتو آديجه ) . هر بير ريژون اوزه ل مستقل ليك ماليكي دير و اوزلرينه عايد اختيارلاري و گورو لري واردير . ( ماده 115). هر بير ريژون قئيد اولونان قونولاردا سربست چا ليشا بيلير و بو باره د ه اوزه ل قانون لار يارادا بيلير : اداري و اجرايي تشكيلات لار – شهر ساحه سي – شهر و كند پوليس لري – سئرگي و بازار – درمان مركزلري – تحصيل مركزلري – موزه و كتابخانا – شهر سالماق – توريسم – ده مير يولو و يول لار – سو ساحه سي – گمي چيليك – مانريكال سولار – مانريكال ماتريال لار – اووچولوق – باليق چيليق – اكين و مئشه – ال ا يش لري و باشقا ساحه لر كي بير پارا ريژون لار ايچون اوزه ل يازيلمبش دير . ( ماده 117 ) . ريژون لار وئرگي لري آ ليب و اوز يئرلرينه خرج ائده بيليرلر . ( ماده 119 ) . هر بير ريژون دا باشچي آدلانان تشكيلات عبارت دير : ريژون شوراسي – اداري شورا و اونون سئچيلميش ناظري . ( ماده 121 ) .
ايتاليادا اكين و صنعت برابر حال دا ياشاييرلار . بـــــــوغدا – چوغوندور – زيتون – گوي گويئرنتي – يئر آلما – اوزوم – ناريش – مال يئمي – تانباكي – چــــــــاي – گول بو اولكه نين اصيل و چوخ يوخاري حدده استحصال اولان ماتريال لاري ديلار . ما ل دارليق – بال آري سي و ا يپك قوردو دايمي ايش سانيلير . بونلارلا باغلي ، صنعت ساحه لــــري گئنيش حال دا چاليشيرلار . ايتاليانين ديگر صنعت لري ال ايــــــشي – پولات – ده مير – آفتامبيل – گمي – بينالار ماتريالي – پارچا – تميزليك ماتريال لاري – پالتار و ايــــــــنجه صنعت لر اولورلار .
آنجاق بو اولكه نين ان اساس لي چيخار ريسورسي توريسم دير . هر بير ايل اورتاق حال دا 20 ميليون توريست ايتاليا دان گوروش ائديرلر . بو 20 ميليون خـــــارجي توريست لره علاوه 20 ميليونا ياخين ايتاليا يئرلي خالقي اولكه ده گزمه ك حاليندا ثبت اولورلار . دئمه ك هر بير ايل ده 40 ميليون توريست ايتاليا مــــــالي ريسورسو كيمي قئيده آ لينير . آنجا ق پترول و گاز استحصالي ده بو اولكه ده نورمال حدده ثيت اولور و بو چيخار هر ريژونون اوز ايسته يي قده ر دير . آنجاق اكين و صنعت ساحه سينده چاليشان لار ايچينده ا ن اوزه ل و خيردا ماليك لردن تا حاكميت ناظرليينه كيمي گورمه ك اولور . قانون هر نه يين سرحدديني دقيق جه بللي ائتميشدير .
تحصيل ايتاليا اولكه سينده 6 سئرادير : اوشاق باغچاسي ( 5 ياشا قده ر ) – ايلك مكتب ( 5 دن 10 قده ر ) – اورتا مكتب ( 10 دان 14 ده ) – يوخاري كمتب ( 14 دن 18 ) – عالي مكتب ( 18 – 20 ) و اونورسيت لر ( 20 -.... ) . اوشاق باغچاسي و ايلك و اورتا مكتب لر هر بير ريژونون اوز قانون لاري اوزوندن چا ليشير . يوخاري و عالي مكتب لر عمومو قانون اوزوندن دير . اونورسيت لر بين الخالق قانون لار اوزوندن چاليشيرلار .
ا يتاليا اولكه سينده سايي سيز موزي لر – اسكي بينالار – اثرلر – كيتابخانالار واردير و اونلار اوزه ل ناظيرليك لر نظارتي له ساخلانيرلار .
ايشچي لر ( كارگر ) – اكينچي لر و چاليشان لار ( كارمندلر ) اوزه ل تشكيلات ماليكي اولورلار و بو تشكيلات لار ا ونلارين منا فعيني سون درجه يه كيمي مدافعه ائدير .
ماده 21 اوزه ل قانون لار دا يازيليب دير كي هر بير ايتاليالي آدلانان كس حاقلي دير اوز اينام و ايسته يين دانيشيق لا و يا يازماق لا و يا د يگر واسطه لرله باشقالارينا چاتديرسين . گركمز ده ر گي لر سانسور و يا زور آلتيندا اولســـــون لار . ايتاليادا ياييلان ده رگي لر تكجه آدلارين ثبت ائدرلر و داها هئچ نــــــه ا يليشگي لري حاكميت له ا ولمور . ها بئله كيتاب يايماق ايچون هئچ نه ايذين ايسته مير و تكجه هر بير كيتاب « يئرلي فرماندار » دفترينده ثبت اولونسا كفايت ائدر . 1981 دن بري تامام ده رگي لر و كيتاب لار ايچون اوجــــوزلو و گاهي پولسوز كاغيذ هابئله 50% تخفيف له تلفون و پست ده يري – ايتاليا دان كنار دا يايلان ايتاليالي ده رگي لر و كيتاب لارا يارديم قانونو قئيده آليندي و هئله ده اجرا اولور . بو گون ايتاليا دا ميليون لار تيراژدا ده ر گي ل ر يايلير و اونلارين ايچينده چئشيدلي ديل لر – كولتورلر – قونولار و... گورمه ك اولور . ان يوخاري تيراژلي ژورنال لار ناپل – تورينو- ميلان ايالت لرينده يايلير . ان اسكي ده رگي 1735 دن بري ياييلان (لا گازتا دي مانتوا) دير .
راديو و تلويزيا ايتاليا قانون لاري اوزوندن اوزه ل سانيلير . وهر بير ريژون اوز ايسته يي كيمي پروگرام لار يايا بيلير . پارتيالارين اوزه ل ده ر گي لري – راديو و تلويزيالاري واردير .حاكميت و ناظيرليك لرده هر بيري بير اوزه ل ياييم مركزي لري اولا بيلير .
كولتوره ل ساحه لرده چاليشماق مطلق سربست دير و داها اوستون بو ساحه ده چاليشان لار باغلي مركز لر و ناظيرليك لر ساريسبندان آغير مقياس دا يارديم لار آلا بيليرلر .
ايتاليا قانون 3 حيصه ده – 10 بندده و 139 ماده ده يازيلميش دير . سونوندا بير داها حيصه « سون و دايمي اولمايان » ماده لره بير يئر آيرلميش دير . قانون لاردا دئيشيك مطلق پارلمنتلر سارسيندان راي آلينمالي ديلار ايتاليا پولو ( يورو) اولمادان اونجه ( لير) آدلانيردير . بو اولكه ده كاتوليك رسمي مذهب سانيلاركن باشقا اينام و مذهب ماليك لري هر نه يه رسمي قانون اوزوندن سربست حسابلانيرلار و بو باره ده هئچ زورلاما هئچ كس واسطه سي له ممكن دئييل .

زهره وفايي

http://www.kitablar.org/