گلين بوغان

نادير ازهرى


گلين بوغان-1

ايضاح: قارى ‏لاردان ائشيدميشم: اسكى زامانلاردا بير يازيق گلين، قايين آتادان اوتانديغينا گؤره، سفره باشيندا اوسگورمه ‏يه قادير اولماييب و سونوندا اونون بوغازيندا ايليشديگى سوكوك اونو بوغور، او سومويون آدى “گلين بوغان” قالير…!
من، “گلين بوغان” يرا مقاله ‏لرده چاليشاجاغام عنعنه(1)و ادبياتيميزدا، يئرلى(2)و اوزگه توتاليتريزمين ايزلرينه و اولسا كؤك‏لرينه ياناشام.
ظن‏ايمجه بير سيرا خالق‏لاركيمى، آذربايجان خالقينين عنعنه ‏لرينده و عايله‏ لرينده )اسكى زاماندان گونوموزه قدر( توتاليتاريزم، سرطان كيمى كؤك آتيب‏دير. بورادا و ايلكينده آرتيق عايله ‏وى(4) ايلگى ‏لرين(5)بير سيراسينا ديققت يئتيريرم: “س . جاويد” يازير: “… 60 - 70 ايل بوندان اول، شهرلرده اوغلان يا قيز بير بيرلرينى گؤروب سئومگى چوخ آز اولاردى. چوخ وقت قيزلارى، اوغلان آنالارى اؤز سليقه ‏لريله بگه نردى. آنا حماما گئدنده يا قوناقليقدا بير قيزين اونا ائتديگى حرمتدن اونون اوچون چكديگى زحمتدن راضى قاليب اونون اخلاقى خوشونا گليردى، او قيزى اوغلونا مصلحت گؤروردو، قيزين ال ايشينى دخى گؤروب بگنمكده قيزين نشانلى اولماغينى آرتيراردى، آنا، قيزى بگنندن سونرا آتانين نظرينى جلب ائده ‏ردى، آتاايسه خانمى دئيين سؤزلرى نظرده آلماق‏ايلا، برابر چاليشاردى قيز آتاسينين، مادى وضعيتيندن معلومات اله گتيرسين، آتادا اؤز نظرايله وضعيتى مناسب گؤردوكده راضى اولاندان سونرا، اوغول‏لارينا دئييرديلر: فلان‏كسين قيزين سنه آلاجاييق، اوغلان، قيزى گؤرمه‏ دن هئچ بير سؤز دئمه زدى و راضى اولاردى…”(6))بوتون فاكت‏لاريميزدا، ايملاء، قايناق‏لاردا يازيلديغى كيمى يازيلميشدير( او زامانين اوغلانلارينين دورومو بؤيله اولان يئرده، سيز، قيزلارينين دورومونو دوشونون…، هله بو، او زامانلاردا ان ياخشى و اوغول فيكرينه قالان آتا - آنالارين عنعنه ‏سى ايميش، قالسين فيكيرسيزلرى…
بو عنعنه ‏ده آنالارين ديكتاتورلوغو و سونرا آتالارين ديكتاتورلوغو آيدين‏جاسينا گؤزه چارپير و بو عايله ‏وى ديكتاتورلوق بيزيم خالق ايچره نئچه يوز ايل‏لر دوغال(7)گؤستريليب و دوغال سانيليبدير، اينديسه، ظن ائتمه‏ يين او دوروم ايچدن ده‏ييشيليب، يوخ، او عنعنه لرين صورتى ده‏گيشيليب و عايله‏ وى توتاليتاريزم باشقا فورمالاردا داوام ائدير، )تكجه ائولنمك قونوسوندا يوخ بلكه باشقا قونولاردادا( بيز سده ‏لر بويو حاتتا عايله‏ وى و فردى ياشاييشيميزدا اوى(8)حاققيندان محروم اولموش بير خالق و توپلوموق. بيز اوچون عايله ‏وى ديكتاتورلوغون نئدن اولدوغو و داوام ائتديگى بير سيرا ايناملاردان يئرسيز قول‏لانماقدادير. ظن‏ايمجه عنعنوى سيخينتى ‏لار بؤيله صحنه‏ لر يارادا بيليبدير! “س . جاويد” كيتابيندا و “آداخلى بازليق” باشليغينداكى مطلبينده، بير قيز و بير اوغلانين كئچميش زامانلاردا آداخلى ‏ليق عنعنه‏ لرينه گؤره يازير: “… قيز اوچون اوغلانى گؤرمك آسان‏ايدى. قيز باشقا تويلاردا يا عزا گونلرينده اوغلانى گؤره بيله‏ ردى، اوغلان ايسه قيزى بير تماشا اوچون بير دامدا يا )سه‏كى ‏ده( اوتورماغيندان خبر دوتاردى، اؤز فيكرينجه آداخلى ‏سنين نظرينى جلب ائتمك اوچون اورايا ياخينلاشاندا زنجير ووران اولسايدى، دسته، اورايا چاتاندا، زنجيرى داها آرتيق شدت‏له ووراردى، باش ياران اولسايدى قمه ‏نى داها محكم ووراردى…، قيز اؤز دوستلارى قيزلارا دئييردى: گؤردوز منيم آداخليم نه ياخشى زنجير ووروردى، و يا، نه ياخشى باش ياريردى…”(9) اوسته‏كى اؤرنك(10)ده، آيدينجا توپلومسال و و عنعنوى )سنتى( قونولاريميزين بير بيرايله چارپيشماسينى و بير بيرينه توخوندوغونو گؤرورسوز، بو پروبئلم(11)هله‏ده داوام ائدير، ظن‏ايمجه آذربايجان‏لى ‏لار، سده‏لر بويو چئشيدلى(12) دويغولارينى، ايستك‏لرينى و دوغال حيس‏لرينى اؤز )ايغون( يئرينده گؤستره ‏ممه ‏ييبلر، بو خالقين عنعنه ‏لرينده بعضن بيلمك اولمور كيم كيمه‏دير، اؤرنك اوچون: “… گلين، اوغلان ائوينه گئتمه‏ دن ايلك دفعه غمگين اولاردى، آتا - آناسيندان آيريلديغى اوچون آغلاردى… اينديده آذربايجانين بعضى يئرلرينده تويدان قاباق… روضه‏ سى اوخويارلار و بعضن قيزلار آغلار…”(13)من بورادا دئمك ايسته‏ ييرم: بيزيم عنعنه لريميز، ييغينجاقلاريميز و كولتوروموز سده‏لر بويودوركى “پارادوكس”(14)لارلا دولودور، و بو گؤسترير بيزيم كولتوروموزه چوخلو عنعنه‏ لر اؤزگه‏ لردن يوك‏لنيبدير. بؤيله بير توپلومدا و بؤيله كولتور و عنعنه ‏لرله، عايله‏ لر ايچينده و عايله ‏لر آراسيندادا توتاليتر حركت‏لر و صداقت‏سيزليق البت گونو - گوندن چوخاليب و نهايتده تظاهر، يالان و ديكتاتورلوق؛ عايله‏ وى بير عنعنه اولوب و دوغال نظره گله‏ جكدير بو ساحه ‏ده حيكايه ‏لره و مثل‏لريميزه تكجه گولومسه‏ نمه‏يك و اونلارى بيزيم تاريخ بويو نئچه ياشاديقيميزدان اؤرنك‏لر بيلك: “كئچميش‏لرده بير آرواد، نئچه گون آرديجيل، اؤز ارى اوچون »شله« )بير جور خورك‏دير( پيشيرير، بير گون، ار عصب‏له ‏شير و آروادينا دئيير: يارين(15)دان، يا من سن و بو ائو، يادا »شله« يارين، ار ناهار يئمك اوچون ائوه گلير و گؤرور آروادى بير بشقاب، يارپاق دولماسى پيشيريبدير، ار، يارپاق دولمالارينا ديققت ائدندن سونرا آروادينا دئيير: “بو همون »شله‏ دير«كى چرشاب جوراب ائديب گليب”…(16)” فولكولوروموزدان باشقا بير اؤرنك: “كئچميش زامانلاردا بير گون بير آرواد ايسته‏ يير ائوده يووونسون، سو قازانينى اود اوستونه قويور ارينه دئيير گئت بازارا و آش سبزى ‏سى آل!، ار ائودن چيخاندان سونرا، قونشونون قيزى، او ائوه گليب و آرواددان سوروشور نه پيشيريرسن، آرواد دئيير اريمى گؤندرميشم سبزى آلسين، آش پيشيرم، قونشونون قيزى دئيير بلكه سنين ارين بو تئزلى‏يه گلمدى، آرواد جاوابيندا دئيير: “اولار آشيم سويى اولماز باشيم سويى(17)” بونلار مثل‏لريميزدن ايكى نمونه‏ ديركى كئچميشده قادين‏لارين ارلرينه موناسيبتده باخيشلارينى ايضاح ائدير البت من بو باخيشى تام توتمورام، آمما بؤيله باخيش‏لار او قدر گوجلوايميش كى بيزيم مثل‏لرده يئرله شيبدير، اينديسه كئچميش زامانلاردا كيشى ‏لريميزين قادين و قادينلارا موناسيبتده نظرلرينين بيريسينى ائشيدين: “دورد آروادين عاقلى بير قره تويوغون عاقلى قدر اولماز”!(18) البت يئنه وورغولاييرام(19)بو بيزيم و مثل‏لريميزين بو قونويا تام باخيشى دئييل، آنجاق بؤيله عيبه ‏جر فيكيرلر او قدر گوجلو اولوبلاركى حاتتا بيزيم مثل‏لريميزده،ده قاليب‏لار، بيزيم بول‏لوجا بؤيله مثل‏لريميز و حيكايه ‏لريميز واردير و ظن‏ايمجه بو قونو گؤستريركى آذربايجاندا )بير سيرا باشقا اؤلكه ‏لر كيمى( عايله‏ لرين ايچه ‏رى و ائشيك ايلگى ‏لرى “آنتريك”(20)و “عكس آنلاشما”(21)لارلا دولودور، من موستثنالارى دانماييرام، آنجاق ظن‏ايمجه بو دوروم آذربايجان عايله‏ لرينين تاريخ‏سل دورومودور )هئچ اولماسا مين بئش يوز ايل‏ليك دورومودور( و يئنه ظن‏ايمجه فارس عايله‏لر آراسيندا بو تراژدى )عايله‏ لر ايچره آنتريك و عكس آنلاشما قونوسو( ان شدتلى m‏دير، فارس‏لار تكجه بير بيرينه يالان دئميرلر بلكه بؤيله گؤستريرلر كى بير بيرينه يالان دئديك‏لريندنده خبرسيزديلر! اينديسه آذربايجان‏لى ‏لارا دئييرم: بيزيم توپلوم اوست - اوسته، اؤز آرالاريندا آنتريك ائدن عايله ‏لردن قورولوبدور، بؤيله بير توپلوم و توپلوملار، ايه‏ر بو قونونو بيلمه‏ييب و سبب‏لرينى آراماسالار، باشقا ساحه ‏لرده‏ده، اونلارين دموكراسى تجروبه ‏لرى نهاينده يئنيله ‏جكدير. عايله‏ وى ديكتاتورلوق و عايله ‏وى آنتريك، پولتيكال ديكتاتورلوقلارين تمل داشى ‏دير. عايله ‏وى ديكتاتورلوغون هر طرزينه، ايلكينده ضياءلى ‏لار و يازيچى ‏لاريميز صون قويمالى ‏ديرلار، آنجاق بو ايش هئچ بيريميزه هاساند دئيل چونكو چوخوموز هئچ اولماسا خيرداجا ديكتاتورلاريق. پراتيكده(22)مقاله ‏مين بو دويونلرى آچماق اوچون تك قالديغينى بيله - بيله بو اؤنملى(23)پروبئلم‏لرى هئچ اولماسا طرح ائديم، دئديم.

اتك يازى‏لارى:
(1) فارسجا: آداب و رسوم (2) فارسجا: محلى (3) فارسجا: تماميت ‏خواهى (4) فارسجا: خانوادگى (5) فارسجا: رابطه (6) “آذربايجان فولكولوروندان نمونه ‏لر” ايكينجى جلد دكتر “س . جاويد” صفحه 7) 51 - 52) فارسجا: طبيعى (8) فارسجا: رأى (9) “آذربايجان فولكولوروندان نمونه ‏لر، دكتر س . جاويد” صفحه 10) 59) مثال (11) فارسجا: مشكل (12) فارسجا: گوناگون (13) همون قايناق صفحه 14) 50) تناقض (15) فارسجا: فردا (16) امثال و حكم… آذربايجان تأليف: على ‏اصغر مجتهدى صفحه 133 )مضموندان نقل اولونوبدور( (17) همون قايناق صفحه 58 )مضموندان نقل اولونوبدور( (18) همون قايناق صفحه 165 )مضموندان نقل اولونوبدور( (19) فارسجا: تأكيد كردن (20) فارسجا: توطئه (21) فارسجا: سوءتفاهم (22) فارسجا: عمل (23) فارسجا: مهم

گلين بوغان-2

آنلامينا گؤره “ده ‏ده ‏قورقود” كيتابينين باخيشى چوخلو تدقيق هابئله آييرماغا لاييقدير، من “ده ‏ده ‏قورقود” كيتابيندا قادين آنلامينا گؤره هم چوخلو ده‏رين هابئله ده‏يرلى، همده چوخلو پارادوكس‏لى و باشقا خالق‏لاردان وورغولاييرام: (باشقا خالق‏لاردان( مثلن عرب‏لردن كولتوروموزه يوكلنميش آنلاملارا راستلاشيرام، قادين قونوسوندا “ده ‏ده‏ قورقود” كيتابينين باخيشينا عاييد دانيشماغى، دين‏سل(6)قونولارا گؤره باشقا بير دوروما تاپيشيراركن، اوخودوغونوز مقاله ‏ده “ده ‏ده‏ قورقود” كيتابيندان قادين حاققيندا پوزئتيو(7)اولان آنلاملاردان ده ‏يرله‏ نيرم( ايندى “ده‏ ده ‏قورقود” كيتابيندان “قانلى قوجا اوغلو قان تورالى” ناغيليندان بير حيسسه نقل ائديريك: “… قان تورالى دئدى: آتا من ائله بير قيز ايسته ‏ره‏م كى، يئريمدن دورمادان او دورموش اولا، من قارا قوچ آتيمى مينمه ‏دن او مينميش اولا، من كافر ائل‏لرينه چاتماميش او چاتميش اولا، قيلينج وورا، باش گتيره(8)…”
يئنه “قانلى قوجا اوغلو قان تورالى” ناغيليندان باشقا بير حيسسه نقل ائديرم: “قانلى قوجا اوغلو قان تورالى” ناغيليندا “سئلجان خاتون” ياغى‏لار هجوم ائدن زامان “قان تورالى”نى يوخودان اويادير: “…ياتماق اوچون يئرمى تاپدين؟ دئييب قيز چاغيردى، “قان تورالى” گيجه ‏لدى يئرينده گرنشدى گؤزونو آچمادان سوروشدو: نه سؤيلرسن - گؤزه ‏ليم؟ نه اولوبدور؟ قيز دئدى: ايگيد اوستوموزه ياغى گلدى، اويان آياغا قالخ، داوا )داعوا( ميدانيدير، هنر گؤسترمك گره ‏ك. گؤزون آچدى، قاپاقلارين قالديردى، گؤردو، گلين آت اوستونده گئينميش، سونگوسو الينده يئرى اويور…”(9)
ناغيلين آردينجا “سئلجان خاتون”، “قان تورالى”ايلا بيرليكده ياغى ‏لارلا دويوشوب اونلارا ظفر چاليرلار، سونرا “قان تورالى”، “سئلجان خاتون”ا دئيير: “… آهاى “سئلجان خاتون” دئمك - ايندى بيزيم ائله گئتسك - قيز گلين‏لر دوروب گلر - صحبت ائديب دئييب گولر - هره دوروب بير سؤز دئير - بيربير اؤز اؤزونو اؤير - سن‏ده قالخيب اؤيونرسن - دئيرسن اولماسايديم من - “قان تورالى” يانميش‏ايدى - اولماسايديم باتميش‏ايدى - اؤز تركيمده خيلاص ائتديم، اؤلموش‏ايدى من ديريلنديم. دوش آتدان يئره سنينله ووروشاجاغام. قيز )سئلجان خاتون”( ايشين نه يئرده اولدوغونو گؤروب “قان تورالى”نى ساكيت ائتمه ‏يه چاليشدى.”(10) ناغيلين آردينجا “قان تورالى” ساكيت اولماييب يئنه “سئلجان خاتون”لا دؤيوشمك ايسته‏ يير، “سئلجان خاتون” هيرسله‏ نير: “…قيز هيرسلندى: أيه سارساق اوغلو سارساق! من آشاغى قولپدان ياپيشيرام، سن يوخارى قولپدان ياپيشيرسان؟! دوش يئره آخماق اوغلو! اوخونلامى يا قيلينجلامى دؤيوشمك ايسته‏ ييرسن؟ گل برى - دئدى. آتينى چاپدى هوندور بير يئره چيخدى.
ساداغيندان دوخسان اوخونو يئره تؤكدو، ايكى اوخونون ده‏ميرينى چيخارتدى، بيرينى گيزلدى، بيرينى الينه آلدى، دميرلى اوخلا آتماغا قييمادى، ايگيد! آت اوخونو - دئدى. “قان تورالى” دئدى: قيزلارين يولو اوّل‏دير، اوّل سن آت! قيز بير اوخلا “قان تورالى”نى نيشان آلدى، آندى، ائله آتدى ‏كى، توك‏لرى بيز - بيز دوردو. قورخوسوندان باشينداكى بيتلر آياغينا سوزوب گلدى، او جاواب اوخونو آتمادى، ايره‏لى گلدى، اؤپوشدولر باريشديلار…”(11) حؤرمتلى اوخوجولار! بو دور “ده ‏ده ‏قورقود” كيتابيميزداكى قادين‏لارا ياناشى باخيش، گؤرون نه قدر اوزاق زامان‏لاردان “ده‏ ده ‏قورقود” كيتابيندا باجاريقلى و قورخماز و يئرينده، دؤيوشكن قادين‏لار آلقيش‏لانير.
حؤرمتلى اوخوجولار! گؤرون زامانين نه قدر اوزاق كات‏لاريندان كولتوروموزده قادين‏لار ايلكين و بيرينجى سانيليرلار: “… “قان تورالى” دئدى: قيزلارين يولو اوّل‏دير، اوّل سن آت…”(12)
اينديسه قادين حاققيندا بو مثل‏لريميزه ‏ده ديققت يئتيرين:
1) آرواد كج قابيرقادير.
2) آرواد سؤزونه باخان آرواددان اسكيك‏دير.
3) آروادا جهاد حرامدير(13).
4) آروادين ياخشى ‏سينادا لعنت پيسينه ‏ده…
حؤرمتلى اوخوجولار! من دئييرم كولتوروموزو تنقيد ائدك، بيزه باشقا و تاريخ بويو چئشيدلى خالق‏لار هابئله توتاليترلر طرفيندن يوكلنميش گئريچى(14)آنلاملارين بوتونونو زامانين كئچديينه گؤره اؤز كؤكوموزدن اولان كولتور بيلمه‏ يه ‏ك.
حؤرمتلى اوخوجولار! من دئييرم دشمن‏دن آييق اولاراق، قورخماياق و كولتوروموزوده تنقيده چه ‏كك و تاريخ بويو چئشيدلى و باشقا كولتورلرين هابئله توتاليترلرين گئريچى آنلاملارينى كولتوروموزه كؤك بيليب قبول ائتمه‏ يك، حاتتا او گئريچى آنلاملار و عنعنه ‏لرين اوستوندن چوخلو زامان كئچميش اولسادا.
ايه ‏ر دئدييم دوروم(15)قائيل اولا بيلسك، آذربايجان خالقى حاتتا اؤزوندن دفعه ‏لرله آغير توتاليتاريزمه اوغراميش(16)خالق‏لارا قورتولوش(17)يول‏لارينى اؤنرى(18)وئريب و اؤزونو تنقيد ائتمك‏له گئرچك‏دن(19)و ايلكينده باشقا خالق‏لاردان آذربايجان خالقينين كولتورونه داخيل اولان گئريچى عنعنه‏ لرى او خالق‏لارين توتاليترلرينين صوفه ‏تينه چيرپا بيله ‏جكدير؛ اؤرنك(20)اوچون و دئدييم كيمى “ده ‏ده ‏قورقود” كيتابيندا اوخويوروق: “قيزلارين يولو اوّل‏دير” باشقا طرفدن مثل‏لريميزده دئيلير: “آرواد كج قابيرقادير” يادا “آرواد سؤزونه باخان آرواددان اسكيك‏دير” ظن‏ايمجه بو ايكى مثل، اصلينده آذربايجان خالقينين اؤز فيكريندن جوشان مثل دئييل )نئجه ‏كى حاتتا “ده ‏ده‏ قورقود” كيتابينادا چوخلو نگاتيو(21)اؤزگه فيكيرلر داخيل اولوبدور( اينديسه بيز نگاتيو مثل‏لر، عنعنه‏ لر و آنلاملارى اؤز كولتوروموزده كشف ائتمك‏له و او مثل‏لر و عنعنه‏ لرين دوغرو ييه ‏لرينى تانيتماغلا آذربايجان كولتورونه و خالقينا خائن چيخيريق؟ يوخسا خيدمت ائدن؟ اوخوجولار قضاوت ائتسين‏لر…

اتك يازى‏لارى:
1) فارسجا: آداب و رسوم (2) فارسجا: محلى (3) فارسجا: تماميت ‏خواهى (4) فارسجا: فرهنگ (5) فارسجا: جهت (6) فارسجا: دينى (7) فارسجا: مثبت (8) “معاصر آذربايجان ديلينده “ده‏ ده ‏قورقود داستان‏لارى” رسول اسماعيل‏زاده ص 9) 159) همان قايناق ص 10) 178) همان قايناق ص 11) 181) همان قايناق ص 12) 183) همان قايناق ص 13) 183) امثال و حكم در زبان آذربايجانى - على ‏اصغر مجتهدى ص14) 14) فارسجا: ارتجاعى (15) فارسجا: وضعيت (16) فارسجا: دچار شده (17) فارسجا: نجات، رهايى (18) فارسجا: پيشنهاد (19) فارسجا: واقعاً (20) فارسجا: مثال (21) فارسجا: منفى

گلين بوغان-3

كولتوروموزده اولان “اپورتونيسم”
و “سانسور”ون ايزلرى
نادر ازهري
ايضاح: قارى ‏لاردان ائشيدميشم: اسكى زامان‏لاردا بير يازيق گلين، قايين آتادان اوتانديغينا گؤره، سفره باشيندا اؤسگورمه‏ يه قادير اولماييب و سونوندا اونون بوغازيندا ايليشديگى سوكوك، اونو بوغور؛ او سومويون آدى “گلين بوغان” قالير…!
من، “گلين بوغان” سيرا مقاله ‏لرده چاليشاجاغام عنعنه(1)و ادبياتيميزدا، يئرلى(2)و اؤزگه توتاليتاريز(3)مين ايزلرينه و اولسا كؤك‏لرينه ياناشام.
ظن ايمجه كولتور(4)هابئله فولكلوروموزو تنقيده چكمك، چاغداش اولماق اوچون )هر يؤندن( ايلك آدديم‏دير.
نادير ازهرى
حؤرمتلى اوخوجولار! لطفن آشاغيداكى مثل‏لرى اوخويوب، بو مثل‏لرين هانسى توپلومسال(5)و پولتيكال(6)دورومدا يارانديغلارينا گؤره فيكيرله ‏شين:
1- “بير شهره گئتدين گؤردون هامى كور، سنده كور”
2- “بيرين گؤردون گؤزو قييق، سنده اول گؤزو قييق”
3- “آيى ‏يا، دايى دئه ايشيندن اؤترو”
4- “ارمنى ‏يه دايى دئه ايشيندن اؤترو”
5- “چايى كئچينجه ارمنى ‏يه دائى دئه”
6- “عمى عمى دئييرم‏كى منه قوش دوتاسان”
7- “آباد اولار بولبولويم، خاراب اولار بايقوشى”
8- “كيمين عربه‏ سينده بولونورسان اونون توركوسونو اوخو”
9- “…”
سؤزو اوزاتماق لازيم دئييل، ظن‏ايمجه بيزيم خالقيميز، تاريخ بويو توتاليترلر و توتاليتر دوشونجه ‏لره ايليشديگينه گؤره، ايستر - ايستمز بير سيرا “اپورتونيسم”(7)له ايلگى ‏ده اولان اينام‏لارا به‏ لنيبدير و دئدييميز مثل‏لر بو اينام‏لار اوچون نئچه اؤرنك(8)دير، دئمك بيزيم خالقيميز بو “اپورتونيسم” آنلاملى مثل‏لره عمل ائتمك‏له توتاليترلر اليندن آماندا قالماق ايسته‏ ييب‏دير. تأسف‏له بو “اپورتونيسم”، سده‏لر بويودور بيزيم كولتوروموزه قاتيشيبدير، اؤزوموزو آلداتماياق، دوروموموز چوخ دهشتلى ‏دير، آمما بو مشكيل‏لرى بيلمك بو پروبئلم(9)لرى آناليز ائتمك، “توتاليتر” دوشونجه ‏لردن قورتارماق اوچون ايلك، آمما بؤيوك آدديم‏دير، گلين بو ايشى گؤره‏ك، يعنى كئچميشيميزه تكجه فخر ائتمك‏دن يا كئچميشيميزى اسكيك سانماقدان ال چكك. ظن‏ايمجه بوگون كولتور هابئله فولكلوروموزو تنقيده چكمك ضيالى ‏لاريميزين ان بؤيوك گؤره(10)وى ‏دير. اينديسه “اپورتونيسم” قونو(11)سوايلا ايلگى ‏ده اولان تاريخ‏سل(12)”سانسور” قونوسونون فولكلوروموزدا قويان ايزلرينه بيرليكده ديققت يئتيره‏ك، لطفن آشاغيداكى مثل‏لرى اوخويوب، بو مثل‏لرين هانسى توپلومسال و پولتيكال دورومدا يارانديغلارينا گؤره فيكيرله ‏شين:
1- “چوخ بيليرسن، آز دانيش”
2- “ساكيت اولان، سالم قالار”
3- “دانيشماق گوموشدن اولسا، دانيشماماق قيزيلدان‏دير”
4- “دييه ‏ن غافيلدير، دئديردن غافيل دئييل”
5- “ديل باشا بلادير”
6- “حكمتدن سؤال اولماز” )باشقا خالق‏لارين فولكولوروندا بو مثل‏لر كيمى باشقا مثل‏لر و اردير(
بورادا من بو مثل‏لرين نئدن دوغولدوغونا ديققت يئتيرمك ايسته‏ييرم، يئنه تاريخ بويو “توتاليتاريسم” دوروموندا ياشايان آذربايجان خالقى اؤز حياتينى قوروماق اوچون، سانكى بعضن، سوسماق، هابئله اؤزونو “سانسور” ائتمك‏دن باشقا بير يول تاپا بيلمه‏ ييب‏دير و تأسف‏له بو نگاتيو، ساياقى، بير قايدا و كولتور كيمى نسيلدن نسيله كؤچوردوبدور! دهشتلى ‏سى بورادادير: بيز )چوخوموز( همان آداملاريق، اؤرنك اوچون گونوموزده گاهدان يازيچى ‏لاريميز تورك ديليندن و آذربايجان خالقيندان مدافيعه ائدن زامان “پان توركيسم” هابئله ايرتيداد ايتتيهاميندان قاچماق اوچون دین سل سؤزلره ال آتيرلار و چاليشيرلار تورك ديليندن و تورك‏لردن بو يؤندن مدافيعه ائتسين‏لر، بو ايش بير جوره “اپورتونيسم” و بير جوره اؤزوموزو “سانسور” ائتمك هابئله باشقا بير توتاليتاريزمه يول آچماق دئييل‏مى؟
ظن‏ايمجه آذربايجان ضيالى ‏لار و يازيچى ‏لارى اؤز ايچلرينده و آذربايجان كولتورونده تاريخ‏سل “اپورتونيسم” و “سانسور”ون چئشيدلى(13)شكيل‏لرينه فيكيرلشمه ‏لى ‏ديرلر، يعنى اؤنرى(14)وئريرم: كولتوروموزو تنقيد ائدك! تاريخ‏سل و خالقيميزا يوكلنميش يالنيش‏لارى تانييب اونلاردان جانيميزى و كولتوروموزو قورتاراق. اينديسه، پست مدرن دونيادا هابئله گئرى قالميش دونيادا بو ايشى بوتون خالق‏لارين گؤره‏وى سانيرام و اؤزومو فيكره گلمه ‏ين ايتتيهام‏لارا حاضيرلاييرام.
ظن‏ايمجه آذربايجان خالقى و باشقا خالق‏لار اؤزلرى اؤز كولتورلرينى تنقيد ائديب ايره‏لى گئتمه ‏لى ديرلر.

اتك يازى‏لارى:
1) فارسجا: آداب و رسوم 2) فارسجا: محلى 3) فارسجا: تماميت ‏خواهى 4) فارسجا: فرهنگ 5) فارسجا: اجتماعى 6) فارسجا: سياسى 7) فرصت‏طلبى مثال 9) فارسجا: مشكل 10) فارسجا: وظيفه 11) موضوع 12) فارسجا: تاريخى دينى 13) فارسجا: انواع، اقسام 14) فارسجا: پيشنهاد

گلين بوغان-4

a - حؤرمتلى اوخوجولار! لطفن آشاغيداكى مثل‏لرى اوخويوب، بو مثل‏لرده‏كى “پوزئتيو”(5)و بير يؤنلو(6)باخيشا ديققت ائدين:
1) “ائل گوجو، سئل گوجو”
2) “ائل بير اولسا گوجو كرن(7)سينديرار”
3) هر كيم ائله داياندى، ائله بيل شئره ميندى”
ظن‏ايمجه بو اوچ مثليميزده “ائل” آنلامى بوتونلوكده “پوزئتيو” هابئله بير يؤنلو دورومدا ايشله‏ نيب‏دير، بو مثل‏لرين “پوزئتيو” يا “نگاتيو”(8)اولدوغوندان باشقا، سيزين ديققت‏ينيزى بو مثل‏لرده آپاريلان بير يؤنلو باخيشا جلب ائديرم.
b - حؤرمتلى اوخوجولار! لطفن آشاغيداكى مثل‏لرى اوخويوب، بو مثل‏لرده باشقا دوروم داشى ‏يان بير يؤنلو باخيشا ديققت ائدين:
1) “پالازا بورون، ائل ايله سورون”
2) “ار آتانى ائل آتار، ار دوتانى ائل دوتار”
3) “ائل‏ايله الله ‏اكبر”(9)
ظن‏ايمجه بو اوچ مثليميزده سيراايلا: 1- “اپورتونيسم”(2 (10- كيشى اوستونلوك(11) )ايه ‏ر “اَر” كلمه ‏سينى كيشى حيات يولداش معناسيندا دوتساق( 3- و “آسيملاسيون”(12) هابئله “اپورتونيسم” تبليغ اولونوب، بونلاردان علاوه بو اوچ مثلده سانكى “ائل ” كلمه سى بير ماسكاديركى اونون داليسيندا توتاليتر قدرت لر )دولت لر( گيزلنيب لر و بويون ائيمه هابئله ايطاعت ائتمك كولتورونو “ائل” آدينا ائلين اؤزونه يوكلتمك ايسته‏ ييب‏لر.
c - حؤرمتلى اوخوجولار! لطفن آشاغيداكى مثلى اوخويوب بو مثل‏ده “نگاتيو” هابئله بير يؤنلو باخيشا ديققت ائدين:
1) “ائل اوچون آغلايان، گؤزسوز قالار”
دئمك بو مثلين آنلامينا گؤره ائل قونوسوندا “پوزئتيو” مثل‏لرين ترسينه اولاراق، “ائل” و “خالق “ا اوره‏ك باغلاماق و يانماق تام فايدا وئره‏رسيز و تهلوكه ‏لى گؤستريلميشدير ديققت ائدين، بورادادا “ائل” آنلامينا تام بير يؤندن )آمما بو دفعه “نگاتيو” باخيشدان باخيلميشدير( ظن‏ايمجه اوستده‏كى يئددى مثلين دوزه‏م(13)ينده، اورتاق چئوره(14)بو مثل‏لرين آغ - قارا باخيش‏لاريدير )اولسون نگاتيو، اولسون پوزئتيو(، دئمك بو مثل‏لرده ائل آنلامينا 1- يا چوخ “پوزئتيو” و قوتسال(2(15- يادا چوخ ايطاعته لاييق 3- يادا چوخ “نگاتيو” باخيلميشدير، بو مثل‏لرده “ائل” آنلامى يا چوخ ياخشى ‏دير يادا چوخ پيس‏دير، بو دوروما جيفت قارشى(16)دئييريك، ساده‏جه سين دئسك بو قونو آغ - قارا گؤرمك قونوسودور. اونوتمايين جيفت قارشى و آغ - قارا گؤرمك بوتون متافيزيك و ايرتيجاعى باخيش‏لارين تمل(17)داشى ‏دير. ظن‏ايمجه گونوموزده، خصوص گئرى قالميش بوتون اؤلكه ‏لرده ياشايان ضيالى ‏لار همده پولتيكاچى(18)لارين چوخو “ائل” و “خالق” آنلامينى آغ - قارا گؤروب و دايمن اوندان )دوغرودان يادا ظاهيرده( بير “تؤتم”(19)ياراتماق ايسته ‏ييرلر. اينديسه بورادا “ائل” آنلامينين “رئال”(20) انرژى ‏سينى خاطيرلاتماق اوچون، “توتاليتاريزم” يارادان “ائل” آنلامينين دوزه‏مينى پوزماق(21)ايسته ‏ييرم چونكو “ائل” ماسكاسينى صوفت‏لرينه دوتان‏لار واردير، يعنى دئييرم: “توتاليتاريزم” دوروموندا “ائل”لر و “خالق”لار چئشيدلى(22))كولتورل، اكونوميك(23)، پولتيكال(24) و…( ظلم‏لره معروض قالديقجا گئت - گئده بول جهالته(25)چئوريليرلر آمما او دورومدا “خالق” و “ائل” بول جهالته چئوريلميشسه ‏ده، اوندا اولان دئييشيلمه پتانسيل‏ينه گؤره )منيم نظريمدن( حؤرمته لاييقدير. خاطيرلاتمالى ‏يام من بو گؤروشو كئچميشده بير موصاحيبه ‏ده بيان ائتميشديم(26).
قيد ائتمه‏لى ‏يم بو مقاله ‏مين، مين يولا يورولاجاغينى بيله بيله، من “ائل” و “خالق” آنلامى ‏نين كيليشه اولونموش دورومونا هابئله “ائل” و “خالق” آدلارى آرخاسيندا گيزلنميش “توتاليتر” آنلاملارين ياييلماسى پروسه ‏سينه قارشى دايانميشام و اومود ائديرم جهالته قارشى دايانميش اولام‏دا.

اتك يازى‏لارى:
1) فارسجا: آداب و رسوم
2) فارسجا: محلى
3) فارسجا: تماميت‏خواهى
4) فارسجا: فرهنگ
5) فارسجا: مثبت
6) فارسجا: يكسويه
7) فارسجا: كنده، تيرچوبى
8) فارسجا: منفى
9) ائل‏ايله الله ‏اكبر - ترجمه: الله ‏اكبر هم با جماعت، نظير: خواهى نشوى رسوا همرنگ جماعت شو”، “امثال و حكم در زبان آذربايجان، تأليف: على ‏اصغر مجتهدى، صفحه هفتاد و پنج”
10) فارسجا: فرصت ‏طلبى
11) فارسجا: مردسالارى
12) استحاله
13) فارسجا: ساختار “structure”
14) فارسجا: حوزه مشترك
15) فارسجا: مقدس
61) binary opposition فارسجا: تقابل دوگانه
17) فارسجا: اساس
18) فارسجا: سياستمدار
19) قوتسال ياراديق )حئيوان، آغاج، كولك و هر هانكى بير دوغال شى(
20) فارسجا: واقعى
21) دوزه‏م پوزماق: فارسجا: ساختارشكنى
22) فارسجا: گوناگون
23) فارسجا: اقتصادى
24) فارسجا: سياسى
25) فارسجا: جهالتِ انبوه
26) “… اين را هم بگويم كه مردم )مردم بيشتر نقاط جهان، البته با تفاوت‏هاى بسيار( به دليل ساختارِ جامعه ‏شان، جهل انبوهند اما به دليل قدرت بالقوّه ‏ى تغييرشان قابل احترام‏اند؛ آنچنان كه مى ‏توان بسيارى از رنج‏ها را به خاطرشان به جان خريد…” “آواى اردبيل” شنبه 24 فروردين ماه 1381 - گفتگويى با “نادر ازهرى”، “زبان به مثابه ايدئولوژى” - گفتگو: “رضا كاظمى” و “آيدين مسنن”