|
ایشیق - 1
ایشیق نشریه سی
بیرینجی سایی
نشریه ایشیق شماره یکم
باش سؤز
وجه تسميه آذربايجان
لپه دندي!
اوزه يير حاج بيگ اوفون گرچك
نابغه ليگي
بيليم
سل (يئمك ييين روبات و... )
تاريخين قارشي سينا
اورتاق
توركجه
كند
اوشاغي!
حيكايـه (حميد
آرغيش )
ملا نصر الدين
ايشلهين باجيلار خرشلهين
قارداشلار
تورك يا
آذري
بيلگي سايار ديشي يا اركك!
باش سؤز
اينسانليق بورجون ايدي،اينساناياخشي اولماق
اولدوندا،اولمادين دا،عيبي يوخ كئچيب گئدهر
باري بيرجه آغاج اك،باري بيرجه گول بئجر
باري توپراغا بورجون قويما چيخا ياديندان
آخي چوخ ياتاجاقسان بو توپراق آلتيندا سن.
ايشيق درگيسينين بوراخيليشي ايران علم وصنعت بيلييوردونون
آذربايجانلي اويرنجيلرينين اورك آرزوسونا چئويريلميشدير. چوخدانيدير
بيزده آرزولاييرديق اورك سؤزلريميزي يازيب باشقا يئرلرده اولان
دوستلاريميزا چاتديرماق اوچون بير ايمكانيميز اولايدي. ايشيغين چيخماسي
اوركلريميزي ايشيقلانديردي.
سؤزلر قالمادي ائشيتديك.«آخي ذرهجه ايشيغيزلا بو يولو نئجه
ايشيقلانديراجاقسيز.» دئديلر: «اينديكي زاماندا وقت قويوب درگي
اوخويان يوخدور،باشقا يول توتون.» وبونلارا اوخشار چوخ سؤزلر.
نشريهنين اؤزونه عايد اؤزل زحمتلري بير طرفه ،بو سؤزلر
امكداشلاريميزي دوغروداندا اينجيديردي.آنجاق بيز بير-بيريميزه اورك
وئريب بورجوموزو اوز آناديل و تورپاغيميزا اونوتمادان ،يورولماديق.بئله
ليكله ايشيق ،ايشيق لاندي.
درگي نين توتدوغو يولو، مملكتيميزين قانون چرچيوسينده ،آناديليميزين
اينكشافي، كولتورل بحثلـــــر،گونده ليك علمي تدقيقات دان سوز
آچمالار،اوشاقلار اوچون فيدان قيسمتي،اينترنتدن يئني سوزلرو…
اولماليدير. چاليشمالييق آذربايجانيميزين قاباقجيل آداملاريلا هم صحبت
اولوب ، اونالاري درگي ميزده باشقالارينا تانيتديراق.
ادبي قيسمت درگي ميزده زنگين اولماليدير .گنج يازيچي و شاعرلريميزله
قولاق يولداشي اولوب اونلارين اثرلريني يايمالييق.
آرديجيل نمرهلرده ديليميزي آكادميك صورتده اويرهدهجييك. ايشيق هر
نمره سينده چاليشاجاقدير موسيقي بارهسينده آراشديريجي بحثلر آپارسين.
موسيقي اوستادلاريلا صحبته اوتوروب اونلارين دئديكلريني نشريه ده
ياياجاق.
خالقين ماهنيلاريندان ، باياتيلاريندان ، عنعنه و عادتلريندن
وفولكلورروندان و… دانيشماليدير. اوخوجالاريميزا سوز وئريريك يوروجو و
عين حالدا كنسرو اولونموش بحث لردهن باجارديقيميز قدهر چكينهك .
آنجاق نه قدر چاليشسان دا ايش نوقصان سيز اولمور؛ اوز ديرلي
اونهرلريزله بيزيم درگي ميزين داها زنگين اولـماغي اوچون بيزيم له
علاقهنيزي كسمهيين .
ايشيق درگي سينين باش يازارلار هيئتي
وجه تسميه ي «آذربايجان»
سرزميــن مقــدس « آذربايجان » در منابع كهــن فارسي كلاســيك «
آذربادگان » يا «آذر آبادگان » ، در آثار پارسي ميانه «آتورپاتكان » در
منابع يوناني «آتروپاتنه » و در يوناني بيزانسي(بيزنطه نام قديم
قسطنطنيه يا استانبول كنوني و من باب اطلاق جزء به كل امپراطوري روم
شرقي) « آذرباتان » و «آذرباياتان »، در عربي « آذربيجان » و در تركي
«اودلار بوياتان » نام داشته است.(1)
مقدسي، ابن فقيه و يتقوت متفق اند كه آذربايجان به اسم « آذرباذين »
اسوء بن سام بن نوح(ع) مسمي گشته است.(2)
«كاتب خوارزمي»آذربادگان را به ورزشگاه باد زمستاني معني مي كند.(3)
مؤلف«مرآت البلدان»و«رياض السياحه» و «فلاندن» و خيلي ديگر از مورخين،
سياحان و لغت نويسان نيز نام آذربايجان را مشتق از كلمه ي«آذر»به معني
آتش دانسته اند و وجود آتشگاهها را در اين سرزمين موجد اين نام پنداشته
اند.(4)
در «تاريخ گزيده» آمده است: «در عهد شاپور ذوالاكتاف فردي به نام «آذر
باد» در آذربايجان دعوي پيغمبري كرد و اهل آن ولايت تابع او
شدند.آذربايگان بدو باز خوانند»(5)
در «فرهنگ برهان قاطع» ذيل كلمه آذربايگان از «اوغوز» نامي ياد مي كند
و گويد چون آن ولايت(آذربايجان)گرفت ، مرغزار اوجان(نزديك بستان آباد
كنوني) او را خوش آمد.فرمود مردم او هر يك، يك دامن خاك بياورند و آنجا
بريزند و آنان چنين كردند ، پشته عظيمي به هم رسيد.آن پشته را
آذربايگان نام كرد، چه آذر به تركي به معني بلند و بايگان به معني جاي
بزرگان و محتشمان(باي و بهيلر) وآنجا را با آن نام مشهور گردانيد.
«استرابون» جغرافيادان يوناني مي نويسد:چون اسكندر مقدوني بر ايران دست
يافت، سرداري به نام«آتروپات» درآذربايجان قيام كرد كه حكومت آنجا را
داشت و قسمتي از خاك «مادان» را كه بنام «ماد كوچك» خوانده مي شد از
ساير اقطاع ماد مجزا ساخت و مانع افتادن آن بدست يونانيان شد. و
استقلالي تحصيل كرد. از آن سرزمين به نام او«آتروپاتكان» خوانده شد
ومردم آنجا وي را به پادشاهي خود برگزيدند.(6)
«پوليپ» و«ديودور» نيز كه از مورخين ديگر ايران زمين هستند ، عقيده ي
شان مشابه عقيدهي استرابون مي باشد.(7)
«رشيد الدين فضل الله»نويسنده دوره مغول هم اصلاً كلمه آذربايجان را
تركي عنوان نموده و آنرا مركب از سه جزء زير مي داند (اود-باي-گان) :
1-«آتور» يا «آتر» يا «اودر» يا «ادر» يا «آذر» به معني آتش.
2-«بات» يا«پد»به معني پاييدن و نگهباني كردن.
3-«مان»يا«گان»كه پسوند مكان يا نسبت است.
بايد خاطر نشان بكنيم كه در قرن چهارم پيش از ميلاد ، فقط كشورهاي
معدودي توانستند با احتراز از تابعيت بيگانگان وارد مرحلهي جديد تكامل
جامعه بردهداري شوند.يكي از آن ممالك معدود، ماد غربي بود. كه در آن
لحظهي خطير، رجل تاريخي چون «آتروپات» در راس آن قرار داشت . از ميان
بزرگان شوروي سابق ، «ز.اي.يامپولسكي » معتقد است كه آتروپات، نام شخصي
نيست بلكه لقب كاهني بوده كه بر ماد حكومت ميكرده است.
بايد گفت: اشتقاق اين كلمه «نگهبان آتش يا صاحب آتش» ، به چنين تعبيري
اجازه مي دهد،چه اگر اين كلمه لقب مي بود مي بايستي در مورد اسلاف و
جانشينان آتروپات هم بكار گرفته مي شد.
آتروپات به رسم تشكر از اسكندر، در به رسميت شناختن استقلال سرزمين وي
، صد نفر از زنان جنگجوي«آمازون» از اقوام«ساورومات» كه در آن سوي جبال
قفقاز مي زيستند و تحت نظارت و يا حداقل جزو متحدين آتروپات
بودند،تقديم اسكندر مقدوني نمود.اگر قبايل شمالي آذربايجان كه در
لشكركشيهاي آتروپات شركت جسته و با لنتيجه در پيروزي او ذينفع بودند ،
وجود نمي داشتند اونيز به مانند ديگر ساتراپهاي داريوش سوم در مقابل
لشكريان يوناني بي سلاح و ناتوان مي نمود.
بدين ترتيب دولت جديد را كه رسماً ماد خوانده مي شد، مردم به حق به نام
«ماد اتروپاتن» و به نام وي«آتروپاتكان»خواندند ، و دولت جديد واجد
وحدت اقتصادي و سياسي گشته بود.بدين طريق زمينه براي پيدايش قوم
آتروپاتن درآيند، فراهم آمده بود.دولت جديد سنن سياسي و فرهنگي
زمان«ديوك»و دول اسبق را فرعي مي دانست.
خاورشناسان بزرگ روسي از آن جمله:«واسيلي ولاديمير بارتولد»در تحقيقات
خود پيرامون نام آذربايجان،سابقه تاريخي آنرا تاييد كرده،مي نويسد:
«پيش از حمله اسكندر مقدوني، آذر بايجان بخش جدايي ناپذير از سرزمين
ماد بوده…پس ازحمله اسكندر نيزبخشي از سرزمين ماد همچنان در اختيار
آتروپات باقي ماند كه ماد خرد ناميده مي شد و بعدها نام آتروپات به آن
افزوده شد…»
يكي از دولتهاي قديمي تاريخ دنيا،دولت مئديا بود و بانيان
دولت«مئدييا»اجداد آذربايجانيها بوده اند.كه تقريباً 2550سال پيش از
اين منقرض شدند،بعد سپاهيان پيروز اسكندر در حمله به آذربايجان كنوني
كه هنوز در آن زمان مدييا خوانده مي شد،با مقاومت سرسختانه آتروپات(شاه
مئدييا)روبرو شدند و اتروپات سرانجام توانست استقلال سرزمينش را حفظ
نمايد.
يك مورخ،خوب مي داند كه از دوره باستان،هر منطقه را اسمي بود و يك
منطقه كلي از چند ناحيه تشكيل مي شد،و آران نيز جزيي از سرزمين مقدس
آذربايجان بود،ولي وضعيت جغرافيايي رودخانه ي«آراز»(ارس)و به زبان
يوناني«آراكس» يا در حقيقت «آرا كهسهن»(جدا كننده از وسط) اين دو
قسمت را بطور مشخص از هم جدا و متمايز ساخته بود.وجود شهرها و
آباديهايي با اسامي تكراري چون«جولفا»(جلفا) و «موغان»(مغان)و…در دو
سوي «آرازچايي» بخوبي بيانگر اين حقيقت است.
قسمت جنوبي اين سرزمين از زمان اسكندر مقدوني و در دوره ي «سلوكيان» به
«آتروپاتكان» مشهور گشت و قسمت شمالي هم نام «آران» خود را حفظ نمود و
در همان زمان توسط يونانيان، «آلبانييا» نيز خوانده مي شد. مورخيني هم
بوده اند كه هر دو قسمت را مستقلاً به نام آذربايجان ناميده اند.
چنانكه در كتاب«دولت نادرشاه افشار» در بيش از 24مورد، آران را
آذربايجان و همراه با آذربايجان جنوبي يكي دانسته اند و كلاٌ هر دو
آذربايجان شمالي و جنوبي را بعنوان يك ايالت يا «خان نشين» (آذربايجان
خانليغئ)يا…نام برده است.(8)
اصولاً تاريخ آذربايجان بعنوان ناحيه اي مشخص، خيلي پيش از زمان تشكيل
دولت « مائنا » شروع شده است كه بخش اعظم قلمرواش، با قلمرو دولت
آتروپاتن و جانشينان او مطابقت داشته است. گو اينكه در اين ميان دولت
مائنا ميل به جنوب داشته، در حاليكه دولت آتروپاتن متمايل به شمال بوده
است.
در دورهي تسلط پارتيان(پارؤييائيها)،آذربايجان در پرتو نظام ملوك
الطوايفي اشكاني از نوعي خودمختاري داخلي برخوردار بود. مردم
آتورپاتكان كه از فشار سلوكيان و سپس روميان در امان نبودند، نسبت به
پارتيان رويهم رفته گرايش دوستانه اي نشان مي دادند و حتي در جنگهاي
پايان ناپذير پارتيان و روميان، طرف پارتيان را مي گرفتند و اكثراً
متفق آنان بشمار مي رفتند.(9)
آكادميسين «واسيلي ولاديمير ويچ بارتولد» خاور شناس بزرگ روس در
پيرامون نام آذربايجان چنين مي نگارد:هنگام پيكار «گوگمل» يا «كوكمل»،
آتروپات، ساتراپ سراسر سرزمين ماد بود…و پس از اسكندر بخشي از سرزمين
ماد همچنان در اختيار آتروپات باقيماند كه«ماد خرد» ناميده شد و بعدها
نام آتروپات به آن افزوده شد.
در اصل، مي توان گفت نواحي به اصطلاح «آران=آلبانييا» و آذربايجان
جنوبي از ابتداي امر نام فعلي آذربايجان را نداشته اند و رودخانه ي
آرازچايي به مانند مرز طبيعي بين اين دو ناحيه بود و بدين جهت از طرف
تركان آذربايجان و آران به نام «آرا كهسهن» و به اختصار «آراز»
ناميده مي شد، در طول تاريخ در كشمكشهاي بين ايران و روم-ايران و
يونان-ايران و روس اين نواحي دست به دست مي شد. چنانچه باياتي زير كه
در زمانهاي ديرين توسط خلق آذربايجان سروده شده مبين چنين اوضاع و
احوال مي باشد.با اين توضيح كه آذربايجانيها غير ترك را تاتار مي
گفتند.
آپاردي تاتار مني قول ائيلرساتار مني
و فالي ياريم اولسا آختارار تاپار مني
و در واقع نه خود آذربايجانيها و آراني ها، بلكه ديگران از جمله
يونانيان، اين نامها را به اين سرزمينها اطلاق كرده اند. بطور
مثال«اقرار علييوف» يكي از پژوهشگران شوروي سابق در نوشتهي خود زير
عنوان «پيرامون مآخذ و منابع مربوط به آلبانيياي قافقاز(قفقاز)در
روزگار باستان» چنين نوشته است:
«شرق قافقاز در مآخذ پارتي بصورت«اردان» و در منابع يوناني به شكل
«آلبانييا» آمده است.گمان مي رود نام«اردان»، اين نام تاريخي بسيار كهن
كه در سده ي سوم پيش از ميلاد به سرزمين آلبانييائي قافقاز داده شده،با
نام «الران» يا «اران» كه جغرافي نگاران تازي به سرزمين آلبانييا داده
اند، بسيار نزديك باشد» و نام «آتروپاتن»(آذربايجان) نيز از طرف
يونانيان براي مشخص كردن نام اين ناحيه در بين سرزمينهاي تابعه خود در
سال333 پيش از ميلاد كه به ايران آمدند ، به آذربايجان داده شده، يعني
سرزمين آتروپات.
خود تركان آذربايجان، به كل اين سرزمين«اودلار باياقان» يا
«اودلاربوياكان» و «آذربايقان»مي گفته اند. كه دوتاي اولي به معني
آتشهايي به رنگ خون و خون هايي به رنگ آتش،و آخري به معني پدر توانگر
انسان«آذ» مي باشد كه به مرور زمان تبديل به آذربايجان شده است.
پس بطوريكه ديده مي شود هر دو اسم«آلبانييا و آتروپاتن» تقريباً با چند
سال تفاوت در واقع در يك زمان و مقطع تاريخي روي دو ناحيه از يك سرزمين
به نام«اودلاربوياتان» و «آذربايقان» داده شده كه بر خلاف يك مشت مورخ
سياه دل و كوتاه بين عصر پهلوي و يا هوادار افكار شوونيزمي عصر پهلوي،
نه ربطي به آذربايجاني دارد و نه ربطي به ايراني و پيش از قرن سوم پيش
از ميلاد هر دو ناحيه با هم و تحت يك نام و با شماره ساتراپ مشخص مي
شدند.
بارتولد،مردم آران(آلبانيا) را به پيروزي از نظريهي آكادميسين «مار»
دانشمند زبان شناس بزرگ روسيه از اقوام «يافثي» دانسته است (يافث پسر
دوم حضرت نوح(ع)است) كه بر اساس اسطوره ها نياي تركان بوده است و
زبانهاي تركي كلاً در گروه زبانهاي يافثي قرار دارد.
براي اثبات نفوذي كه آتروپاتين در ناحيهي شمال غربي داشت، ذكر اين
مطالب كافي است كه در جنگ گوگمل(كوكمل) كه در اول اكتبر 331 پيش از
ميلاد نزديك خرابه هاي نينوا پايتخت قديم آشوريها كنار رود فرات مابين
داريوش سوم و اسكندر مقدوني رويداد، و به شكست داريوش سوم منجر
شد،كادوسيها ، آلبانها،سكاها و …از ملازمان آتروپات بودند.
در سال 230 پيش از ميلاد«ارت برزن» پادشاه آذربايجاني قلمرو خود را تا
درياي سياه توسعه داد.
پادشاهان آذربايجان در زمان اردشير اول ساساني به عنوان«آتروپاتكان
شاه» يا «آذرپادگان شاه» شناخته مي شدند.(10)
«مير علي سيدوف» نيز برآن است كه كلمهي آذربايجان متشكل از اجزاي
:(آذ-ار-باي-گان يا قان)مي باشد و آنها را چنين معني مي كند:
«آذ»،در لغت به معني«غور» و نيت خير و نام طايفه اي ترك زبان بوده است
.و بارتولد هم وابستگي«آذ» يا «آز»ها را به اتحاديه هاي قبايل
«توركش»محتمل مي داند .(11)
«ار» داراي منشا تركي و به معاني :انسان،مرد و جوانمرد است.اين واژه
بصورت پسوند به واژه هاي ديگر چسبيده آنها را تبديل به نام قبايل و
طوايف مي كند.مثال:(آو+ار=آوار) و (خز+ار=خزار =خزر)و
(ماج+ار=ماجار=مجار)و (قاج+ار=قاجار=قجر)و …
«باي» يا «به ي» يا «بيك» يا «بيگ» يا «بك» يا «بگ» در تركي به معني
غني ، توانگر، رئيس، قبيله ، حاكم و...
«گان»در زبان تركي با قبول تغييرات آوايي«قان»داراي معاني زيادي
چون:خون،خاقان،پدر و... مي باشد.
«آذر» كه همان «آذار» است از «آذ+ار» تركيب يافته ، در زبان تركي به
معناي مبارك و ميمون و نيز سرخ گون است و گويا با اين كلمه خورشيد را
اراده مي كرده اند.زيرا خورشيد، خلاق و مبارك و بركت بخش پنداشته مي
شده است.
آذ-ار(آذار)نام خداي سعد و خير خواهي نيز بود كه قبيله يا اتحاديه
قبيله اي خويشتن را به نام خداي خويش مي ناميده اند.
با توجه به مراتب مذكور، آذربايگان يعني «آذ-ار-باي-گان» و بنا به
دريافت محقق «مير علي سيدوف» به معني «پدر توانگر انسان آذ» و به عبارت
ديگر «پدر توانگر مبارك» مي باشد.(12)
زنده ياد شادروان پروفسور دكتر حميد نطقي نيز نظري مشابه با نظر محقق
برجسته مير علي سيدوف داشتند و به نظر ايشان كلمه ي آذربايجان و در اصل
آذربايقان تركيب كلمات(آذ-ار-بايقان)مي باشد. «آذ»يا«آز»يا«آس» نام
قومي بوده از تركان قديم و نام قاره ي آسيا نيز از نام اين قوم گرفته
شده،يعني قاره ي مسكوني قوم آس. و در كتيبه ي «اور خون»از اين قوم نام
برده شده است و«ار» به معني مرد. پس ازر يا آذر به معني قوم و قبيله
ايست كه بعدها در اثر تغييراتي به «هازر» و «خازر» و «خزر» تغيير يافته
است.و معني «بايماق» هم در تركي قديم به معني تكامل و پيشرفت است و
«قان» علامت فاعلي با تاكيد و مبالغه است و «بايقان» يعني تكامل يافته
و بسيار پيشرفته، لذا معني«آذربايقان» يعني آذرهايي كه بسيار پيشرفته
هستند.
در كتب ارمني هم براي آذربايجان« آذرباياتان» و «آذرباداتان» قيد شده
كه بسيار نزديك است به نام تركي آذري آن.
آذربايجان به يوناني «ماتيني » هم نوشته شده و برخي از نويسندگان
يوناني «گازا»نيز نوشته اند.
در تاريخ سيستان آذربايجان به نام «آذربادجان » يادشده است،چنانكه در
ذيل عنوان خلافت عمربن خطاب آمده است: «…باز مغيره بن شعبه را فرستاد
تا آذربادجان را بگشايد…»
«هئرودوت»مي نويسد:«يوناني ها، كيادوكيا را جزو سوريه مي شمارند،پيش از
ظهور دولت ايران،مردم آنجا تابع حكومت ماد بودند كه…حد فاصل بين
امپراطوري هايماد و ليبئرييا و رودخانه ي «هاليس»(قيزيل ايرماق كنوني
در تركيه )بود.»(13)
پرويز يكاني زارع خوي 8/11/1378
منابع:
1-يكاني زارع،پرويز،تاريخ و جغرافياي آذربايجان از ماقبل تاريخ تا دوره
ي معاصر،جلد اول،1374ه.ش،صص83-43بطور پراكنده.
2-احسن التقاسيم،ص373/مختصر البلدان ص284/معجم البلدان،ج1 ،ص171.
3-مفاتيح العلوم،ص 70.
4-مرآت البلدان،ج1/رياض السياحه،ص15/سفرنامه ي فلاندن/گنج دانش،ص13.
5-حمدالله مستوفي،باهتمام براون.
6-تاريخ ماد،دياكونوف.
7-گنج دانش،ص258.
8-نوشته م.ر.آرونو،چاپ اول،دانشكده ي علوم اجتماعي دانشگاه تهران،چاپ
دوم از انتشارات شبگير،1353ه.ش.
9-رئيس نيا،رحيم،آذربايجان در سير تاريخ ايران،نشر نيما،بخش
اول،1368،ص321ببعد.
10-ابن خردادبه،المسالك و الممالك،17،ص5به نقل از دانشنامه ي ايران و
اسلام،ج1،ص48ببعد.
11-كلوسون،فرهنگ ريشه شناسي تركي پيش از سده ي سيزدهم،ماده« AZ
»صص266-67.
12-آذربايجان در سير تاريخ ايران ،رحيم رئيس نيا،بخش اول،ص90.
13-تاريخ جغرافياي آذربايجان از پيش ازتاريخ تا دوره ي معاصر،پرويز
يكاني زارع،ج1،ص110ببعد.
لپه دندي!
مسعو د فيو ضات
تهراندا ياشايان و آذربايجان توركجه سي دانيشان بالاجا »ساوالان» ين
آتا -آنا سي، اوشاقلار ينين «گئتديگي اوشاقلار باغچاسي »(مهد كودك)
طرفيندن بير ورق «آيليق وضعيت راپورتو»آلميشلار بو گزارشي ده ساوالانين
، شعرلري اوخويوب ،تكرارائتمك ايشي ضعيف و حوصله سيزليكله دگرلنديريب
ائلهجه كتابلارين و خط لرين اوخوما ايشلري دقت سيزليك و يئنه ده حوصله
سيز ليكله يئرينه يئتيريلديگيني قيد ائتميشلر و نهايت گويا بالاجا
ساوالان يؤنتمنين (مربي) سوزلرينه بير آز «بازيگوشلوق»لا قولاق آسيب و
لازمه لي امكداشليق اؤزوندن گوسترمير. بو راپورتا اساساً ، بو
آذربايجانلي اوشاق بوتون ساحه لرده «تا حدودي منظم»دير او،
توپلومسال(گروهي)اويونلاردا فعال دير و ساييره (فارس ديللي) اوشاقلارلا
ايلگي و علاقه ياراتماقدا متوسط وضعيتي واردير.
ساوالانين آناسي ايسه »نظريه ولي »حصه سينين آلتيندا بو چاتيشمازليقلار
حاقيندا اوز فيكريني بيلديرميشدير .حاقيندا سوز گئدن گزارش و«ولي نظريه
سينين »كپي سي آشاغيدا اوخوياجاقينيز مطلبله ياناشي ، ساوالانين آتاسي
طرفيندن بيزه گوندريلميشدير.
بيزيم شهريميز اردبيلده ، بعضاً دوست آراسي ظارافاتلي دانيشيقلاردا
،بير معين موضوعدان سوز آچان آدام، گؤزه چارپان بير سببي باشادوشر-
دوشمز، باشقالارينا دئيه نده :«گوره سن بو ندن دي » ؟ تئز جاوابي
داغارجيغيندا حاضر اولان باشقا بير دوست دا دئيه ر: « لپه دندي».
دؤرد ياش ياريملي« ساوالان» هله نئچه آيدير تهراندا اوشاق باغچاسينا
(مهد كودك)گئديرو اورادا عين ياشلي يا خود بير نئچه
آي اوندان بويوك يا كيچيك اولان اوشاقلارلا بير ليكده ، دئديگيميز
اوشاق باغچاسينين، اوشاق پئدا قوژي و پئسيو كولوژي متخصص لري و مها
رتلي اوستادلارينين الي آلتيندا شخصيتي فورمالاشير و گله جك تحصيل
سيستئمينين دونملرينه ايره ليه مك اوچون حاضيرلاشير. بو باجاريقلي
اوزمانلار (متخصص لر)بلكه او قدر اوشاق پئسيو كولوژيسي باخيميندان درك
و دوشونجه قدرتينه مالكديرلركي، آتا -آنا لارا «آيليق وضعيت راپورت »
ونو وئرنده،اونلارين سئوگيلي ائولاد- لارينين ، بوسبوتون
استعداد،خلاقيت نقطه لري،گوج و باجاريق و ذاتي تمايل لريني،اولدو- غو
كيمي كشف ائديب، تانيتديرماق اوچون يقين كي اؤزلرينه چوخ گووه نه
بيليرلر . آمما بو كشف اولموش علمي واقعيتلري بلكه ده آچيق- آيدين
ايضاح ائدمكدن واز كئچيرلر و
14
آتا - آنا نين اوركلري سينماسين دئيه، تكجه موجود اولان وضعيته اشاره
ائديرلر .آخي گرك مشتري لرين ده اوره گيني چوخ سينديرمايا ق ،چون
اونلار اوشاقلاريني باشقا « مهد «ه آپاريب، يازديرا بيلر لر!
نه بيله سن ، بلكه اونلار ، بئله بير كيريتيكال (بحراني)وضعيتي
(ساوالانين آيليق وضعيت گزارشينده كي چاتيشمازليقلاري) اوشاغين ذاتاً
تورك اولدوغونا گؤره تحليل ائديرلر.
آخي تاسفله بيزيم بعضي بو عزيز فارس وطنداشلارين حتي بير چوخ ساوادلي و
عاليم آداملارينين دا قا فا سيندا بو اينام يئر له شيب كي گويا كوت
بئيين آداملار
دير لر!! يا خود قضيه يه بير آز خوش باخاندا بئله دوشونورلر كي «بو
اوشاغين آتا - آنا سي گرك اونونلا عائله ايچرسينده فارسجا دانيشايدي تا
كي بو اوشاق بئله فاجعه لي وضعيته گرفتار اولمايايدي . نئيله سينلر بو
حورمتلي و باجاريقلي اوشاق پئداقوژي اوزمانلاري ! بو يازيقلار
ساوالانين آناسي اونلارا يازديغي فرانسيس- لريينين آتالار سوزونو ،آخي
هاردا ايشيديبلر كي «آنا ديليني اويرنمه ين ايلكين (بدوي)دوورده
ياشايير». اونلار ائله بيليرلر كي ايراندا آناديلي و ائله بيرجه ده
دانيشيغا لاييق اولان ديل، يالنيز فارس ديلي دير و باشقا ديللر آرتيق
،انگل حسابا قويولمايان و مزاحم ديللر دير . اونا گوره بو «آيليق
راپورت »ون آلتيندا «نظريه ولي» حصه سينده گويا اونلار بو ايشين
سببيني، يعني ساوالانين نيه فارس شعر لريني اوخودوقدا «ضعيف و حوصله
سيز»اولدوغونو، فارس كيتابلاري و خط لرينين «دقت سيز و حوصله سيز »
يئرينه يئتير ديگيني «بي قرار»مربي نين سوز لرينه «بازيگوشلوق»لا قولاق
آسماسين,آمما «نقاشي»ده آزجا ياخشيلاشماسيني (چون هئچ بير ديله عايد
اولمايان عملي ايشدير)اويرنمك و اونو اوشاقلارين آتا -آنا لاريني مختلف
بهانه لره گؤره سويماق و اونلارين جيب لرينينين پوللاريني غارت ائتمك
ايشي كيمي اوز پداقوژي و اوشاق پئسيوكولوژياسي ايشلرينده ده اوقدر
باجاريقلي اولسايديلار«ساوالان» كيمي « ايكي ديللي» بير اوشاقلا نه جور
داورانماغي و نه شرايطده و هانسي پئداقوژي و تربيه وي مئتودلار و شيوه
لرله اونا هم فارس ديليني وهمده اورتاق عملي - فيكري ماترياللاري
اويرتمك ايشيني باشاريلي يوليلا حل ائتمگه قادر اولابيلرديلر.چون دوغال
اولاراق بيز ائوده ساوالانا آناديليني اؤيرتميشيك و عين زاماندا بير
فارس ديللي اوشاق باخچاسينا دا پول وئريريك كي اورادا اونون فارسي
ديليني و ديلده عملي - فيكري ايشلري اويرنمگينين شاهيدي اولاق.
آمما تاسفلر اولسون كي اولكه ميز ايراندا ائله او اوشاغي تحصيل و تربيه
اوجاغيندا توتاراق ،باشا قدهر، ويالنيش آموزش قورولوشون، بيچيمسيز و
يئترسيز ايشلرينين و نتيجه لرينين شاهيدييق و بو چوروموش قورولوشوندا
گوناهسيز قوربانلاري عموميتله فارس ديللي اولمايان، خصوصيله تورك ديللي
اوشاقلارديلار.
آمما اوشاق باخچاسينين اوزمانلاري و مودورلري بونو درك ائتمه يه عاجيز
ديلر و گويا ساوالانين آناسينين «نظريه ولي »حصه سينده يازديغي مطلب ده
اونلاري ماراقلانديرمير.چون اونلار هر آي بئيينلريني بونا گوره
چاليشديريلاركي اوز قازانجلاري و اوشاق باغچاسينين الده ائديله جك
گليري نه تهر يوكسه له جك . اونا گوره اونلارين كتبي راپورتدان علاوه ،
ساوالانين آناسيندان شيفاهي سوروشدوقلاري: «خانيم،ساوالانين بو وضعيتي
ندندي؟» سورغوسونا ان ياخجي جاواب بو اولاردي كي «لپه دندي».
آمما حيف كي اونلار تورك ديليني بيلمه ديكلرينه گوره « ندندي» و « لپه
دندي» سوزلري ده اونلار اوچون معنا سيز اولور
اوزه يير
حاجي بيگ اوفون گرچك نابغه ليگي
نيكروز فروزنده (آرامان)
هر بير اينسان اوزه يير حاجي بيگ اوفون حاققيندا بونو دييركي او بير
نابغه ايدي. اگر سيز بونون دليلين سوروشسانيز،گوره جكسينيزكي بير نفر
اونون بويولدا قاباقجيل اولدو غونا ايشارت ائده جك كي اوندان اونجه هئچ
بير كس بويولو گئده بيلمه ييب دير. بير آيرسي مومكوندور اونون ايلك اثر
و ايشينه (ليلي و مجنون ،1908 )ايشاره ائله سينكي تكجه آذربايجاندا يوخ
بوتون مسلمان دونياسيندا بيرينجي اولان اوپرا ايدي.
بير آيريلاري مومكوندور اونون شرقي سنتي موسيقي سينين عنصر
برينده(eastern traditional elements)يعني ملوديده،مد(mode)و آلتلرده
غربي (باتي)سبك و فرمونو ايشلتمگينده ن دئسين(نمونه اولاراق سمفوني
واپرانين ايشلتمسي). ياداكي اونلارا اوزه ييرين آذربايجان خالق موسيقي
سينين آوروپا موسيقي سي كيمين اونا نت يازماغين آلقيشلاسينلار.
البته يازيلان اثرلر بيزيم خالق موسيقي ميزين قانوني اولما و داوام
تاپماسينا يارديم ائتدي.
آيريلاري، شايد، اونون موسيقي و ايشينين حاققيندا اولان
استعدادلاريندان دانيشسينلار، بو زمينه ده چوخلو(اساسي)گوردوگو ايشلرده
ن دئسينلر، موسيقي مكتبي قورما قيندان، خالق موسيقي آنسامبلي
ياراتماقدان دئسينلر. آمما، منجه، بونلاراباخماياراق، حاجي بيگ اوفون
گرچك نابغه ليگي اوردا ديركي او آذربايجان اوچون بير بويوك موسيقي
فيكرين گتيردي كي اوزه ليكله بو ايش چوخلو 1940_1920 اينجي ايله قده ر
گوروندو. حاجي بيگ اوف آذربايجان اوچون ياراديجيل فيكيرلر گتيردي. اوزه
ييرين بو
17
ايشينين كولگه سينده آذربايجان خالقي اوز موسيقي سينين يوكسليشينده
بويوك اولان قدملر گوتوردولر.
بو دوغرو دوركي بيزيم موسيقي ميز يوز ايللر و ياخود مين ايللر بويو
ياشاييبدير...آمما بيزيم موسيقيميزين چوخلو حيسه سي خالق آراسينداديري
قاليبدير و زامانلار سووشدوروبدور.حاجي بيگ اوف بو حالدا آوروپا موسيقي
سينين«نت»اوندان تاثيرلنه ره ك آذربايجان موسيقي سين نوتلا يازدي.
آذربايجلان بو زاماندا يوكسك سويه ده اولان اوير تمنلرين يارديميلا
بويوك يئرلره ال تاپيپ 40_30 ايلين ايچينده دونيا «ايستاندارد»لاري
سويه سينده يئر آچدي. منجه بير موسيقي چي عينوانيندا، بير ميللتين
ياشاياشيندا اولان يوكسليش و پيشرفتي 200_50، ايلين ايچينده اوزونو
گوستره بيلر.آمما بيز اونو آز زاماندا گوردوك. آذربايجان خالقنين
آراسيندا بير دئييم(ضرب المثل)وارديركي، دييه رير :«زامانين سيخيب
سويون چيخارد».(square the time)
حاجي بيگ اوفون دوشون جه سي و باخيشي سبب اولوركي بيز زامانين سويون
چيخاريب و موسيقيده بويوك يئرلره ال تاپاق. بئله بير ايره ليله لمك هم
كيفييت همده كمييت باخيميندان هئچ بير اولكه ده اوز وئرمييبدير.چوخلو
اولكلري گزميشم چوخلو فئستيواللاردا اولوب و بؤيوك موسيقي چيلرله
گوروشموشم، اونلار هاميسي آذربايجان موسيقي سينين بويوك اولان اهميتيني
كشف ائتمگه مارا خليريرلار. من او چون، بو حاجي بيگ اوفون ان بويوك
اولان ميلاشي دير. بو اونون گرچك دوغول نابغه ليگي ايدي .
«آرشين مال آلان»
اوزه يير حاجي بيگ اوفون تشبث ايله دوزه لن بير موسيقيلي كومدي .
بو فيلم، شايد، آذربايجانين ان بويوك فيليملرينده ن بيريدير. اونون تمل
(اساسي ) ناغيلي بير موسيقيلي كومديدهن عبارتدير؛ (1913) اونجو ايلرده
كي بير آهنگ دوزه لره ن و يازيچي اولان اوزه يير حاجي بيگ اوفون سعي
ايله دوزه لينيبدير .بو فيليم بئش سئري ده دوزه
ليبينبدير(اوينانيبدير)كي اونون بيريسي ده تهراندا فا رسجا دوزه ـ
ليبدير.
اونون ايكيده نه ايلك سئريسي 1912و1917 ده بئلشويچ چئوريلشي
(اينقيلابي) بيرلشميش ساوئتده ن ايره لي(قاباغ)، فيليمين اوچونجو سئرسي
ساوئت ايتتيفاقيندا اولان ايكينجي دونيا ساواش چاغيندا دوزه
ليندي(1945)و اونون آغ_قاراليغينا(سياه و سفيد)باخماياراق باشاريلي بير
فيلم ايدي بو زامانداكي فيليم سايين ايرضاتهماسب و نيكولاي لشنكونون
امكداشليغي ايله دوزه ليندي. بو فيليمده آذربايجانين شهرتلي ساناتچي
(singer)رشيد بهبود اوف، عسگر (Asker) رولوندا اوينيير. بو فيليم حاجي
بيگ اوفون يوكسلريب و او، ايستالين ميرالي ني آلدي، و بو فيليم ايندي
حاجي بيگ اوف آدينا اولان باكيدا كي مووزه ده خالق تماشاسينا قويوب.
آرشين مال آلان اوزامانداكي توپلوم و جاميعه ده اولان عرف و سنت لرين
نقد ائيليير، اوزه لليكله اوزامانداكي اولان اوزو تورلو قادينلاري
تنقيد ائرير و بونون كولگه سينده اولان آرواد_كيشي آراسينداكي ايلگي
لري نقد ائدير. اونون مو ومنوسونون دوشن زاماني باكينين 19_اونجو يوز
ايلليگينين سون زامانلاريدير. گنج اولان عسگر آدينا بير اوغلان ائو
لنمك ايستيير. بو بير ثيروتلي، باشاريلي تاجيريدي و او هر نه كونلو
ايسته سه اونا يئتيشه بيلر آمما تكجه بير آروادا يئتيشه بيلمير.
باكينين اوزامانداكي اولان عرف و سنتي اونا اوز ايستديگي قيزي آلماغينا
ايجازه سين وئرمير.ائونمكلر عادت و رسملر اوزونده ن اولوردولار و
گرچكدهن او زامانداكي اولان گنجلر و جاوان اوغلانلار اوز سئوليكلري
گنج قيزلارا ال تاپماقلاري چتين بير ايشيدي. نيه كي بو قيزلار هاميسي
اوز ائولرينده اوتورماغا مجبور ايديلار و چوله چيخماغا ايجازه لري
يوخيدي.
آمما عسگرين يئني بير روحيه لري و اوزونه عايد اولان فيكري وارايدي و
ايسته ييردي اوزو اوز ايستگين سئچسين. عسگرين سليمان آديندا اولان
يولداشي اونا دئييركي بير آرشين مالي آلان آديلا، خالقين ائوينه گئديب
و اورادا آروادلار اوچون اوز جنسلرين ساتا بيلر .
عسگر بونو ائشيده ره ك آرشين مال آلان آديلا دوشور ائولره. او بير آندا
سولطان بيگ آديلا بير تاجيرين قيزين گورور. قيزين آدي گولچهره ايدي.
عسگر ائله دويوركي اوز ايستگيني تاپيبدير. گولچهره بوحالدا عسگره
ويريلير. البته او عسگري بير آرشين مال آلان تانييير. عسگر بورادا
اوزونو گولچهره نين آتاسينا آدلي سانلي تاجيردئيير و اونون قيزيلا
ائولنمگي سولطان بيگه بيلديرير. سولتن بي بوسوزو ائشيتمگيله سئونيب و
اونو تئز قيزينا دئيير، آمما گولچهره بوسوزو قبول ائتمييب. زامان
سوووشدوقجا گولچهره بيليدكي ائله عسگر بو ايستديگي آرشين مال آلاندي.
بو ناغيل چوخ شانليقلا سونا يئتير. اونلا اولان 8 نفر بيربيرسيله
ائولنيدلر. عسگر گولچهره ايله، سليمان گولچهره نين عميسي قيزي، آسيا
ايله
ائولنيرلر. عسگرين نوكري، ولي، سولطان بيگين نوكري، تئللي ايله
ائولنير. سولطان بيگده سليمانين دول بي بي سيله ائولنير.
يئمك ييين روبات
گوني فلوريدا بيلي يوردوندا , استوارت ويلكينسون) ( Stewart Wilkinson
ربوتونو, قارين توخلوقونا چاليشديرابيلرسينيز. بيرميتر اوزون لوغوندا،
ترنه بنزيه ن ماشينين پلاستيك معده سينده تاپيلان باكتريلر , شكري
متابوليزه ائديب الكترونلاري سربست(آزاد) ائدير. حنا بيتكيسيندن ائله
گلن شيميايي ماده , الكترونلاري امه رك , بونلاري ياناجاق سلولون
بيرطرفينه آپارير.
قارشي طرفده اولان اكسيژن اتم لاري, بويوك گوج ايله الكترونلاري چكير.
سلول ايچينده بير اوجدان اوبيري اوجا قاچان الكترونلار, بير الكتريك
آخيمي يارادير. طراح , كربن دي اوكسيدي بوشاتماق و روباتين يئمه گي
ايله بيرليكته هاوا اوتماسينين قاباغين آلماق اوچون بير يئمك بوروسي
(لوله سي) دوزلديب نيه كي حتي آز ميقدار دا اوكسيژن , روباتين شيميايي
ماده سين آرادان آپاريب, الكترون آخيميني انگله يه بيلير . بو دليله
گوره«چينه چينه»(chew chew ) آدي روبات ,«بيتگي يئين» اولماق
مجبورييتينده دير. نيه كي معده دهكي باكتريلر, اتده كي ياغلاري اكسيژن
سيز هضم ائده بيلمز. آنجاق بيتكي رژيمي روباتا نظرده آلينان ايشه
اويخون دير. « chew chew »"اينديليك بيرآزا صرفه سيز و قبول
ائديلمزدير. يالنيز اوچ قند اولان آنجاق 18 داغلارا دوغرو...
(8تير :بابك قالاسي توره نيندن بير ايزله نيم)
توغرول آتاباي
بو تاريخين
قارشيسينا تاريخله چيخماقدير
دئمهلييك كي بو مقاله سايين «چاغري درگي » سينين سون ساييندا چاپ
اولونوب ؛ آنجاق مطلبين اونمي و اونون عيني زاماندا ايشيق درگيسينهده
گوندهريلمهسينه گؤره ، يئنيدهن گتيريلمهيين لازيم گوردوك.
داغلارا دوغرو... (8تير :بابك قالاسي توره نيندن بير ايزله نيم)
توغرول آتاباي
داغ سوزو هر زامان عيصيان قاوراميني بئينيمده چاغريشديرير .مدني
قويونلوغا باش قالديران ديكباش اييدلرين، قوچاق لارين، افه لرين، قاچاق
لارين سيناغي، سنگري ...
«عيصياني دينله يينيز يانار داغين آغزيندان ...
وارسين اوتورسون . ايستهينلر دؤرد دوواردان ائوينده!
قارتال قايالاردان سئير ائده ليم بيز قانايان كؤنول لرين گؤيه ووران
رنگيني !...»
جوانشيرلر، بابك لر، كوراوغلولار، زئييكلر، فرهاد لار، نبي لر, كرم
لر , قاطير ممد لرين , اينجه ممد لرين سيغـــينديغي , ياسلانديغي و
آرخالانديغي داغلار! حاقسيزليقا قارشي دؤيوشن قورد اورهكلــــــي
عيصيانچيلارين آرخاسي, كؤكرهين آسلانلارين ياتاغي, شيغيان
قارتالارين يوواسي ... مسكنيم داغلار سنگريم داغلار , ياغين سيرداشيم
داغلار ...
دويونج (وجدان )گوز ـ قولاغي آچيق اولان دويور :كوراوغلونون نعرهسي
دير, چاغيرير دلي لريني , قوچاقلاريني داغ باشينا :يئني بير عيصيان
باشلانير :دلي لر چنلي بئله توپلانير :سون دويوش.
26
يئنه اوبالار قورولور يام ياشيل داغلارين دؤشونه , چاديرلار ديكهلير
:بوراسي خوي اوباسي , ماكي اوباسي و اورمو اوباسي , تبريز اوباسي ,
سولدوز , قوشاچاي اوباسي، اردبيل, زنجان, اوباسي ...
يئنه آتشلر ياخيلير گئجهنين باغريندا , آلوولار گويلره سوورولور
:1200ايلدن بري هله ديريييك. عيصيان توغو يئنه گويلرده دالغالانماقدا
... (8)
300مين دئديلر , 500مين دئديلر 800مين دئديلر , سايي يا گلمز.داها
دوغروسو ,ساييلدي مي سئحريني ايتيرير.
آما هانسي گوج ايــدي بوتوپلولوغو داغ باشينا توپلايان ؟ اونجهده
پلانلانميش , يونهلديلميش , دوشونولموش بير آخيم مي يوخسا دوغال بير
ايچ گودو (غريزه )دن دوغموش حركت مي؟ هئچ دوشونولدومو , جاوابلانديمي ؟
ساعاتلارجا سورن اينسان ترافيكينده ، بو اوغورلو قالاباليقدا,
قايالارا ديرمانان دلي قانليلار, اوزون اوزادي يولون يورناق ليغينا
قاتلانان قادينلار، قوجالار، حتي كورپهجيك اوشاقلا نهيي آراماقدايدي
, نهيي ايزلهمكدهيدي عجبا !؟
ميلت لشمه سوره جيني بيتيرمكده اولان بو توپلومون ياخين ايللرده بوتون
جمعيتي بو بولوشاجاقدا , قبيله گاهدا گؤرهسك , نهيي ايثبات لاميش
اولوروق عجبا ؟!
آديني هر بير شئي قو يا بيلرلر : كيمي لري سس لريني قيساراق «كولتورل
حركت» ساپيق (انـــحرافي) ايدئولوژي قوللاري, اويونجاق, آراج ,
بيريلري قولا لاريني تيخاياراق توريســــت آخيني ديرلنديره بيلر.بعضي
لري بير اسكي ايمپريا تؤره ني (!!)دئيه نئجه لنديره بيلر لر, سوپر گوج
لرين ده الي وارميش طبيعي !
بو بير قهرمان پر ستليك دئييل , چاغسا ما (نوستالژي)دويغوسو دئييل ,
كئچمه قاچيش , چاغ ديشيليق دئييل , بو, زامانين طلبيني زامانلا
جاوابلاماقدير , تاريخين قارشي سينا تاريخله چيخماقدير . چاغ
دويوقلوغودور , كئچميشي ان دوغرو شكيلينده ديرلنديرمك دئمكدير . تاريخي
سورون لاريميزي بير داها گوندهمه گتيرمك اوچون, اوز ميللي ايراده
ميزله دوزهنله ديييميز، بير چيخيش فيرصتي كيمي, بير گوج گوستريشي كيمي
گلير منه, من بو ايچدن قايناما و اؤز يؤنه ديلمي حركتي بو دورومدا،
قولاري باغلي, ديلي قاداقلي بير ميلته تاميله « ميللي ميتينگ » اولاراق
دهيرلنديريرم قالايا توپلانماق عنعنه سي اؤز اؤزلويونده :هئچ بير
ياندان يؤنهلديلمه ده و دوغال آلاراق بير ارايا گلدييينده گوجلو و
سورعتلي بير گليشمهنين ده گوسترگهسي دير : آذربايجان توركونون منليك
آراييشي و اؤزه دؤنوش گئديشي . آنجاق بو معظّم توپلانتي سادهجه بير
تاكتيك دئييلدي .
بو اولوسال اولاي اصلينده هر «ميللي حركت » –ين اوچونجو ائوره (مرحله
)سي اولان كوتله وي حركت و عمومي لشمه دوره سي نين باشلالنيش نوقطاسي
دير .
ايشته بودور بو دئواسا حركتين سونوجو :ميلي دايانيشما معجزه سي.
گوندوزلري اوغوز اوبالاريني آنديران و جانلانديران چاديرلارين هنده
ورينده قوپوز نغمه سي , ائل ماهني لاري , ميلي مارش لارلا ياناشي آخشام
لئيين اوبالاردا گئدن دانيشمالار , دارتيشمالار , فيكير آليش وئريشي و
يورودولن پروقراملار بو ايدّعالاريمي قانيتلا ماقدادير . ائل اوزان
لاري , ميلي شاعيرلر، ائل قايغي سيني يانسيدان چيخيش لار , يورودولن
تحليل و چؤزوملهمهلر، سؤزبيرلييي، كؤنول بيرلييي و ايش بيرلييي، يعني
هم شور (جوشقو)، دويغو و تپكي، هم ده شعور (بيلينج)، دوشونجه و ائتكي
بير آرايا گلميشدي. بابكين قالخيشي ايله حركتيميزين نه قدر
باغداشديغيني آراشديرماق گرك: ميلي اؤنده رين فدايي لري، قيزيلباشلاري
طرفيندن ياييلان اون مينلرجه بيلديري، اونون فيزيكسل حضورونون ياساق
اولماسينا رغماً معنوي حضورونون نه قدر گوجلو اولدوغونو گؤز اؤنونه
سرگيله دي ...
هرايكي حركت ده ساپديريلميش بير ايدئولوژي نين دئسپوتيزمينه،
توتاليتئرلييينه و يابانجي ايستيلاسينا قارشي ديره نيجي
پروتئستودور(اعتراضيدير) آنجاق آرتيق ميليتاريزمه دئييل، كولتور
چؤكرتمه سينه.
بو گورولتولو هايقيريش لاري ائشيدين: قولاقلاريني تيخانلار !
گئرچكلر، دانيلماقلا يؤخ ائديلمز. بو وولقانين، بوسئلين،بو دوغما
دئوينيشين، بو دؤغال تپره نيشين اؤفكه سيندن قورخون !
دينله زامانين چان (ناقوس) لاريني ! بيري لري نين اؤلومونو، بيري
لرينين ديرچليشي ني آنديرماقدادير. دويون اسرافيل بورغوسونو: قالخيش
گونونون ديريليش آني نين موشتولوغونو وئرمكده دير!…(9)
بو بير كيمليك آراييشي دير دئديم: بو آختاريشين سيمبولو حالينه گلن
بابكين اؤزو ده بو كيمليك ديده رگين لييي ايچينده دير: فارس دئيه ن،
مجوس دئيه ن، اودا تاپينان، توپلومچو، سون زامانلاردا ايسه: كورد
اولدوغونو ايدعا ائده نلر!!
نه ايسه بير شئي بس بللي: سوي سوپا باخمادان، او، بويوردون، يابانجي
استيلاسينا قارشي ان اوزون ساواشيم وئرن، ايدئولوژيك حاكميته قارشي
چيخمان، دئسپوت لاراباش قالديران، كؤله لييه و اسارته عصيان ائدن،
سارالا- سارالا ياشاماقدانسا قيزارا- قيزارا اؤلمه يي يئي له ين
باهاديري دير. بو تورپاغين يئتيشديردييي ايييدير. قهرمان بوشلوغو اولان
توپلولوق لارين (و اوزدن ايراق «ميلت» لرين) اونو يييه له مه سي ده
غايت دو غال دير: «قهرمانلاريني اونودان ميلت يابانجييا قول اولار».
كولتورل سؤمورگه نين يولو- يؤندمي بو: اونوتدورما، يوزلاشديرما
(ابتذال)، يابانجي لاشديرما و منيمسه مه. باشارديغيني ياديرغاييب
اونوتدورور، اونوتدورانماديغيني بير باشا پيسله مه دن دولاييلي بيچيمده
باياغيلاشديريب يوزلاشديرير، قالانيني ايسه اؤزونونكو بيليب اؤزومسه يه
رك يا دلاشديرير
بوشانا باغدادي آختارمايين !
زامانين بابكي بودور، گؤزونوزون اؤنونده، بورادا: داردا قاليب باغيران،
مروت سيز اينسانلاري چاغيران آسلان، آذربايجانين دوردورولموش اوره
يينده گؤزحبسينه آلينان ، هايدي دّلي لريم ، هايدي! دئيه هايقيران دّلي
لرينين اون مينلرجه بيلديري لري داغي داشي دؤشه ين چئهره قانلي.
كوراوغلونون دا دلي لري اولمادان ساده جه بير نعره سي وارميش دئييرلر.
ميلي اؤندهرين فداييلري، قيزيلباشلاري طرفيندن ياييلان اون مينلرجه
بيلديري، اونون فيزيكسل حضورونون ياساق اولماسينا رغماً معنوي حضورونون
نه قدر گوجلو اولدوغونو گؤز اؤنونه سر گيله دي … گله جك توپلانيش لاردا
بو عظمتلي پوتانسيل دن داها آرتيق يارارلانماق او چون داها دوزه نلي
پلانلار تؤكولمه لي، شهرلر آراسي داها سيخ ايليشكي و ايش بيرلييي ايله
بو فيرصتي ياخشيجا ديرلنديرمه ليبيك اوسته ليك بير شئي ده وار: ايشي
گؤرمكدن داها اؤنملي اولان، اونو يييه لنمك و دو غرو- دوزگون
يانسيتماق، تبليغ ائديب يايينلاماق، مانئور وئرمك و سس قازانديرماق
يعني ياراتديغيميز اورتامدان يارارلانماق مسئله سي دير.(10)
افشين لري، سنباط لاري، بائث لري ده گؤردوك طبيعي.
بو حماسه گونونو شاققالايان، ايكيجه ليك يارادان، ايشگيل تؤره دن لر
زامانين خليفه سينه اويموش افشين لري ديرلر. اونلار هر زامان ميلتين،
ميلي حركتين اؤز ايچينده كي لردن، آتيليب اودولمايان عنصر لردن
اولوشماقدادير.
گون ديدهرگين لييي سالاراق، توپلاشان جمعيتين بؤلونوب داغيلماسيني،
چئشيدلي گونلرده گله رك شاققالانماسيني آماجلايان افشين لر باشاريلي
اولانماسالاردا، ايلك بليرگين سالديريلاريني گؤسترديلر بوز قالاسيندا.
اويسالليق اوجاق لاري، نيفاق توخومونو اكمهيه چاليشديلار. اونلار
دوغرو سؤيله ييرلر: بابكين اؤزل و بللي بير دوغوم گونو يوخدور! چونكو
هر گون بو تورپاغين آنالاري، يئني بابك لر، يئني قهرمانلار دوغورلار…
ميلي توپلانتي نين پارچالانماسيني ايسته ين و خليفه اوردوسويلا ال بير
اولان بو ساپيق، انحرافي جريانا قاتيلان چئوره، تصادفي بير حركتين
محصولو دئييل، تاماميله پلانلاشميش و اؤنجه دن دو شونولموش بير سياسي
حركت دو غرولتوسوندايدي. بو حركت ده ايلك دئييل 6 ايلدن بري ميلي
حركتين صاديق اينسان لارينا، بيله رك و بيلمه دن قارشي چيخان،
كاريزمالاريني ارضاء ائتمه يه چابالايان بير قروپ فوسيل لرين بو سئل
حركت ايله آما رجلي و آلت نيّتلي قارشيلاشماسي ايدي. قالانين ايكي
تاريخلي لييي اولايي، ساده جه ايلك بليرگين كونتاكت، چارپيشما و
قارشيلاشما ماهيتي داشيييردي. منجه بو دا دوغال بير اولقو (پديده) دير.
بونو شاققالانما دئييل، بير آرينما و تصفيه حركتي آدلانديريرام. محقق
بئله اولاجاق.
هاردايسا، گله جك سالديري لاري نين، يابانجي لارا بلدچي ليك ائتمه لري
نين قارشي سيني آلماغي ايندي دن دو شونمه ليييك. ايچيميزه بئله سيزيب،
حركتي ايچدن چوكرتمه يه، يوزلاشديريب چاشديرماغا چاليشا جاقلاريني دا
اؤن گؤرمه لي ييك. آنجاق امينيك لي: ائل اؤزو ياخشيني پيسدن سئچه جك!
ساعتدا هضم ائدير. بو قدر دينجه لمك دن سونرا يالنيز اوچ 15 دقيقه
چاليشا بيلير. آنجاق اونون طراحي يئني نسل « gast robot » لارين گله جه
گيندن اومودلودور. ويلكينسون بونلارين گله جكده باغ و باغچالارين
مراقبتينده ايشله نه بيله جكيني سويله يير. حتتي ضررلي بيتكي لري يئمه
گه پلانلاشميش(برنامه ريز ليق اولموش) روباتلار, قارينلارين دويوراركن,
بير يانداندا باغچالاريني تميز له يه جكلر.
انگه لليه بيلير : قاباغين آلير(جلوگيري ميكند)
بيتكي: گياه
اورتاق توركجه
خاليق باهادور
آلتايلاردان-بالكانلارا دك چوخ سايلي تورك اولوسلاري نين دانيشديغي
تورك ديلي يارانيش باخيميندان يئر اوزونون ان اسكي ديللريندن اولدوغمو
كيمي ، اؤزونون گليشمه سي ، دئييم اولاناقلاري باخيميندان دا دونيانين
اؤنملي ديللريندن دير . بو ديلين بؤيوك كئچميشي اولدوغوكيمي ،
گلهجهيي ده بؤيوك دور . او گلهجك ايسه تورك اولوس لاري نين ، تورك
ديللريني بير –بيريندن آييران ، اوزاقلا شديران ايمپرييالارين
داغيلماسي ، يئر اوزونده باشليجادا ، بولگه ده اولوسلاري ، ديللري بير
ـ بيرينه ياخينلاشديران يئني آتمسفر ييا پروسس لري نين گئتمه سي دير.
اورتا چاغ گزرلري (سياحلار) جغرافييا چيلاري يازير ديلار :
« قافقازدا آييري – آيري ديللر ده دانيشان چوخ اولوس وار ، بو
اولوسلارين هاميسي اورتاق بير ديلده تورك ديلينده دانيشيرلار»
بو بولگه ده قاباقجا عرب لرين ، سونرا روسلارين هئگو مونلوق (حاكميت )
قازانماسي تورك اولوسلاري ،تورك ديللري آراسيندا يوز ايللر سوره ن
آيريليقلا پروسئس لرينه گتير دي . دونيانين سون ايمپر پيامي اولان
شوروي داغيلمايي ، يئني تورك دولت لرين اورتايا چيخماسي ايله باغلي
تورك اولوسلاري ، توركگ ديللري آراسيندا كي آيريليق لر پروسئس لرينه
سون قويولوب . آنجاق ايللر بويو اوز اييني گوروب ، تورك اولوسلاري نين
، تورك ديللر نين آيريلما سي ، بير –بيريمنه ياخينلاشماسي يولوندا
اورتايا بير سيرا پروبلئم لر چيخيب . پروبلئم باشليجا اولاراق بير
–بيريندن آيري دوشموش تورك اولوسلاري نين آيري آيرزي ياد ديللر دن آيري
–آيري يوللارلا چوخلو سوز گوتورمه سي ايله باغلي دير . روسلارلا
ياخينلاشان تورك اولوسلاري ديلرينه چوخلو روس سوزلري گتيريب لرسه ،
فارسلار ، عرب لرله ياخينلاشان تورك اولوسلا ري ديللرينه چوخلو فارس
–عرب سوزلري گتيريليب لر . بئله ليكله دوغما تورك ديللر آراسيندا بير
–بيريندن اوزاقلاشما ، اوزگه لشمه ني درين لشدير مكله بير لشمه يو
لوندا بويوك پروبلئم لر ياراديب . توركيه تورك لري فارس – عرب سوزاريني
بير كانالدان ، آذربايجان تورك لري بير كانالدان ، توركستان تورك لري
(توركمن ، اوزبك لر، قير قيزلار ، قازاقلار)باشقا كانال لاردان
آليبلار. بو فاكتور دوغما ديللر ين يئني گليشمه پروسئسينده قايناييب
قارشيما سينا دئييل ، ترسينه يادلاشما سينا ، بير بيريندن اوزاقلاشما
سينا گتيريب چيخاريب ساوئت ايمپر ياسي داغيلديقدان سونرا بير چوخ تورك
اولوسلاري نين سووهرنك الدهائتمه سي ايله – تكجه تورك ديللري نين
(بونون آردينجا تورك اولوسلاري نين) ياخينلاشماسي ، قاينماييب قاريشما
سي يئني دونيا دوزه ني پروسئس لري باخيميندان تورك ديللري نين
تميزلهنيب¬¬ـــ ي
يئني لشمه يولو ايله بير ــ بيرينه ياخينلاشماسي بؤيوك آكتوال ليق
(واقعيت) قازانير.
دوغودان ــ باتي يا ،آلتايلاردان ــ بالكانلارادك اوزانان تورك زولاغي
ينن يئني دن بيچيم لنمه سي (فورمالاشماسي) ،بونون آردينجا مين ايلليك
كئچميشي اولان ايپك يولوفاكتورونون دونياگوندمينه (روزمره لييينه)
گتيريلمهسي بو يوللا بيرباشاباغلي اولان تورك ائللرينين،تورك
ديللرينين بيرلشمهسيني قاچيلماز ائدير. بوياخينلاشماايسترتجارت
،اقتصاد،ايسترمدني،ايسترسهده سياسي ـ استراتژي باخيمدان بوتون دونيا
اوچون اولدوقجاگركلي و اؤنملي دير.
تورك ديلي اولدوقجا زنگين ديل دير.بوديلده 20 – دك آنلامي بيلديرن
سؤزلر وار. فارس ديلينده بير آنلامي بيلديرمك اوچون بير نئچه سؤز
ايشلهديليرسه،تورك ديلينده بير آنلامي بيرسوزله بيلديريلمهسي
قانوندور. بو اؤزوده ديلين زنگينليييني گؤسترن فاكتورلارداندير.بير
آنلامي ايكي ياچوخ سؤزلربيلديريلمهسي تورك ديلي اوچون
اؤزلليك(خصوصيت)دئييل. بوناباخماياراق تورك ديللرينده بير آنلامي
ايليسؤزله بيلديريلمهسي فاكتييلا تئز-تئز قارشيلاشيريق. گؤرهسن نييه
؟؟… يئري گلدي- گلمهدي ديليميزده دولدوردوغوموز عرب-فارس سؤزلرينه
گؤره.
تورك ديللرينده گئنيش ياييلميش؛ تدقيق ائتمك(آراشديرماق)،معروض
قالماق(اوغراماق)،استفاده ائتمك(يارارلانماق)،افاده
ائتمك(بيلديرمك-دئمك)،محافظه ائتمك(آچيقلاماق)،ترتيب
ائتمك(دوزهنلهمك)،تقدير ائتمك(بهينمك)…كيمي سؤز بيرلشمهلري گركلي
اولمادان تورك سؤزلرينين اونونه عرب-فارس سؤزلري آرتيرماقلا ياراديليب.
قاپالي وئريلميش سؤزلردن گؤروندويو كيمي،عرب-فارس ديللرينين
قانونلارينا اويغون اولاراق اورتاياچيخميش بوسؤزبيرلشمه لرينين
هربيرينين اويغون،اؤزوده بير سؤزله بيلديريلن قارشيليغي وار.
بئلهجه عرب-فارس سؤزلرينين يوزايللربويو قارما-قاريشيق آخيني تورك
ديللرينين دهيشمهسينه ، اونون كاراكتريك گؤزه لييگينين
ايتيريلمهسينه گتيريب چيخارميشدير .هر بير اولوسونديلي اونون
كاراكترينه اويغون دور . تورك ديلي ده ائله جه . توركون كاراكتري كيمي
اونون ديلي ده سرت دير ، بير باشا دير. توركون اوزوكيمي تورك ديلي ده
ازيليب –بوزولمهيي سئومير،.بو ديل آيدين ديل دير ،كسرلي ديل دير . بو
ديلده ايكي دولاشيقليق، آنلاشيرمازليق ، تكجه ديلين لكسيك فونونو دئييل
، سينتاكتيك سيستميني ده ده ييشن عرب – فارس سؤزلريله باغلي دير .ايستر
آذربايجان ، ايستر سه ده توركيه توركجه سينده گئنيش ياييلميش ، تورك
ديلينين سينتاكتيك اؤزلويونو دهييشن ،اونو تورك ديلي اولماق دان
چيخارام بير سؤز وار: عربجه ده گلمه« طرفينده »سوزو.هر ايكي اؤلكه نين
ان گؤركنلي ديلچيلري بئله بير سوزون تورك ديلينين نئجه كورلاديغي ني
گؤرمور،گؤره بيلمير.بونو اونلارين بئله سوزلري
گئن -بول ايشلتمهلريندن گؤرمك اولار.
ايستر آذربايجانم ، ايستر سه توركيه ديلچيلرينين ديلي تميز ليكدن ،يئني
ليكدن ائزاق بير ديل دير. بئله ديلله21-جي يوزايلليگهگئتمك اولماز !!!
1926 –جي ايلده باكي دا كئچيريلن بيرينجي توركولوژي قورولتاييندا
دونيانين بوتون گؤركنليتوركولوقلارينين ايستهيي ايله تورك ديللري
آراسيندا ان چوخ گليشميش اولدوغونا گؤره آذربايجان تؤركجه سينسن اورتاق
تؤركجه يه چئوير مك قراري چيخاريلميشدير .انتي تورك سياستي ايله
تانينميش استالين ،بو قرارين گئرچك لشمه سي نين قارشيسيني آلميش ،
كيريم توركو «بكير چوبان زاده » باشدا اولماقلا اورتاق توركجه ايدييا
سينين باشليجا
داشيتجي لاري اؤلدورولموش و يا اؤلوم قورخوسو آلتيندا سوسدورموشدور .
بوگون اورتاق توركجه نين گئرچكلشمه سي اوچون بؤيوك اولاناق (انمكان )
يارا نيب . يارانميش اولاناغي يوباتمادان ، گئرچكلشديرمك بوتون تورك
اولوس لارينين قارداشليق ،چاغداشليق و سويداشليق بورجودور.
عايبسيز گؤزل!
كند اوشاغي
بيلميرهم هانسي آغزي گويچك دئميشكي « اوزو ييخيلان آغلاماز» و و خلقين
آغزينا دوشوب ، مثل اولمش! جانيم اوزو ييخيلان نييه آغلاماز ؟ ندن
آغلاماز ؟… قاليب نئجه ييخيلماغا،برك ييخيلسا بئله آغلاركي داشلاريدا
آغلادار! حتي بيرآز داها برك ييخيلسا ، اولو كي بئيني ده لاخلايا ائله
بيله كي اؤزو ييخيلما ميش ، اونو يانينداكي ايتله ميش ! ايندي گل سن
بوبئيني پوزوق يازيغا آندير كي قارداشيم ، من ده گوناه يوخ ، سنين
آياغين زويدو… كيمه دئيسن ؟! ال قير ـ يا خا قير باشلياجاقدير كي خئير
، من ييخيلمازديم سن ايتله دين !
باش آغريسي وئرمه ييم ، بيزيم بو آدي گؤزه ل به ي هم اؤزو ييخيليب
،آغلايان لاردان دير .
نئجه دئيه رلر : كئچل باخار گؤز گؤيه ، آديني قويار اؤزگه يه ! اصلاً
بو گول بالا اوزونده بير گوناه ! عئيب بيلير كي اونو بوينونا دا آلا
،بيري عئيب چيخارد سا معلوم دوركي يا قصدي –غرضي وار!يادا آنلامازدير !
يوخسا گول ياپراغيندا عئيب اولار ، بيزيم بو آدي گؤزه لده اولماز !
البته بير بالاجا قورساغي دار دئمك اولار ، چونكي گولدن آغير سوز دئسن
قلبينه گلير ، او گؤزه ل آلني قيريشير ،او زامان كورپو گئدير قالير
چايين اوتاينيدا آمما بونا عئيب دئمك اولماز ،چونكي اولاً بيزيم آدي
گؤزهل اول بير گوندن دئمگه عادت ائتميش ، ايشيتمگه يوخ ، عادتي ده ترك
ائمك اولماز ، نئجه دءيه ر لر « دادانان ايله قودورانين تاريسي
اولماز!» بيرده كي قديمدن دئميشلر: ديليني دينج قوي دردسره دوشمه ! اگر
بيري ديلنه اييه دورمور باشي بلايه دوشور ، آدي گؤزه ل نئله سين ؟
يوخ قارداشيم ، ايمانيميزي يانديرانماريق ، گولده عئيب وار ، بو كيشي
ده يوخ ، اگراوزو ييخيليب ، يولداشي نين باشينا سالير سادا ، دئمك
حاقلي دير . مثلاً آدي گؤزه ل گلدي بو سون سئچكي لرده مجلس اوچون آد
يازديردي ، البته بيليرسيز كي بيزيم آدي گؤزه لي ننه سي دوغاندان، رئيس
دوغموش ! مجلسدن اوترو اوره گي گئچير . الا هاذ شوكور مين بير يئرده
الي وار ، اصلاً ملت گره ك اونون اليني اوپه يالوارا كي وكيل لري اولا
، دوغروسو ائله ده اولدو . او قدر دوره –بردن قيسنا ديلار ، زورا
باسديلار كي :« سن اولماسان بولبول اوتمز ، بولاق آخماز » تا آدي گؤزه
ل به ي « احساس وظيفه» ائله دي بيليرسيز كي بيزيم آدي گؤزه ل ده احساس
وظيفه ائله سين ،ائلمه سين ائلدي قورتولدو ، بير دقيقه بيله اويانماز
يوخسا هله خلق جهنم ! وظيفه نئجه اولسون ؟ ! كيشي ايندييه جك بوتون
ايشي احساس وظيفه اوزوندن گورموش . يوخسا مقام –فيلان اونون گوزونده
دگيل اصلاً حمد اولسون اونا كي مقام اسكيگ دگيل.
بئله ليكله آدي گؤزه ل قول لاري چير ما لادي ، كيشي كيمي گيردي ميدانا
« ان شا ا… كي هيچ اولماسا بيزيم كندن اول چيخار!»
دئديك گئده ر ملت ائوينده يو خاري باشدا اگله شر « غيرتلي ملت »-دن
تشكر ائده ر ، بيزيم ده قولتو غوموزا قارپيز يئرلشمز آما آلله ائله مه
ميشدن ،آغيزيما داش – توپراق ، اگر اوخو داشا دگسه بيز غيرتلي ملت
دگيل ،« بير آووش آدلانميش » اولوب ، اولمازين سوزو نو ائشيده جك ايك
خصوصي ايله يازيق مطبوعات يازيچي لاري نين اوزو قور غايا دونه جكدير كي
گوناه سيزده دير و سيز يازديز و دئديز خلقين قولاغيني دولدور دوز ،
گؤزونو آچديز … ائله كي خلق بيزيم كيمي آيدان آري – گولدن دورو بير
مبارك وجودا دا پولچوك بند ائله يير لر!
اوزون سوزون قيا سي ، بيزيم آدي گؤزه ل آداي اولاندان بري بنده نين ال
گيريب قانيما ، آلله ـآلله ائله ييره م هئچ اولماسا بيزيم كنددن
بيرينجي چيخيب ، بيز « غيرتلي ملت » ين باشيني او جالدا ، البته من آدي
گؤزه لين هر حالدا مجلسه گير مه سينه شكيم يوخدو . حمد اولسون بو
كيشيده او هنر واردير كي هارا گئتسه اوزونه يئر ائله يه قاپيدان يول
تاپما سا ، باجادان دوشر ،نئجه كي اوشا قلايقدا دا اوتوبوسا مينمكدن
قالمازدي ، قاپي باغلا نسايدي پنجره دن آسلانيب ، گئده ردي … ايندي ده
هيچ شبهه م يوخدو ركي هر نه تهردير اوزونه يئر ائله يه جك دير . آمما
نه گؤزه ل اولاري دي كي بيرينجي اولايدي يوخسا پنجره دن آسلانسب ،
گئتسه بيزيم ايشيميز ياش دير !
اوزامان بيز ، يازيق ، غيرتلي ملت دگيل « آلدانميش » اولاجاغيق ….. يوخ
ان شا الله كي آدي گؤزه ل بيرينجي اولار ، گئنه كئف ساز اولار ، ايش
دوزه لر، خلقين (هيچ اولماسا آدي گؤزه لين ) اوزو گولر، آه بير گولمه
سينه مين جان فداكي او گولنده دونيا گولور ، بولبول اوتور ، بولاق آخير
… بلكه شاعر آدي گؤزه لاي قصد ائديب دئميش كي « سن او كس سن كي قير دين
بيت لري ، يا سيفعلي !»
آنـا
حمید آرغیش
اتاقين بير بوجاقيندا ديزلريمي قوجاقلاييب اوتورموشدوم سوكوت هر ياني
بوروموشدو گؤزلريم گاهدان اختيارسيز اطرافا دولانيردي … سانكي بير زاد
آختاريردي هر دن سرين بير يئل اسير پنجره نين پرده سين ترپدير دي …
گاهدان دا گؤزلريم يومولوردو …
بيردن ،آنامين«دورگل بالام !» سسين دويدوقدا يئريمدن داشلانمديم سسي
حيهطدن گئليردي . الريمي ديوارا سورته – سورته اياغا قالخديم. حيه طه
چيخاندا ،آنامي پنجره دن بير آز آرالي دايانميش ، مني گوزلهديكده
بولدوم. آنام مني گوره ركن .. گل بالام آياقلا !-دئدي – لاپ آياقدان
دوشدوم .خميري من قاتيب قورتارديم .اينـدي سن آياقلا خمير گلسين ..
بير بئله خميري ؟! – تعجّبله سوروشدوم.آنام يئره سالينميش اؤرتويون
اوستوندهكي خميره باخيب … ـ دؤرد چاناق دي .. ـ دئدي.
- نييه بو قده ر؟.. مگر ايستير سن كند اهلينه چؤرك ياپاسان؟..
ـ كند اهلينه چؤرك ياپماق ايسته ميرم . ايندي باهاليق زاماندير ،
آزقالير او قديم قيتليغي دا كئچسين.. بو خميري اريشته اوچون توتموشام.
ـ اريشته؟!
- هن …كندلينين يئمهيي قيشدا يا يارما اولار يا دا اريشته ، بيزيم او
قدهر گليريـــميز يوخدور كي دويو – مويو آلايب قيشا ساخلاياق …
- اريشته يه ده چؤخ دئييل ؟! بو خمير دن خئيلك چؤرك چيخار .
- – تنبل اولما .. تئز اول گل آياقلا …
پيلله لري يئنيب ، حيه طه گئتديم . آنام خميرين اوستونه باشقا بير
اؤرتوك چكدي . منه تاپشيردي :
تئز اول.. بير آزدان پاييز خالا گليب كسه جك.
پاييز خالا نين آدي گلنده اختيارسيز گولومسه ديم آنام هيرس له :
-نييه گولورسن ؟! مگر پاييز خالانين نه ييدي ؟ -دئيه سوردو.
-هئچ زادي .. بير سؤز ياديما دوشدو ..
-نمنه ؟
-بير گون كوچه ده «كوش» اوينودوق .. اوندا بيليم كيم اوموشدو .
آروادلار ياسا گئدير ديلر . پاييز خالا دا هله گلمهميشدي.ترلان خانيم
لا گولگزخانيم ، پاييز خالانين گمهيين گؤزلوردولر. بيردن خزان خانيم
قاپي لاريندان كوچهيه چيخدي . او ايسه ياسا گئديردي . ترلان خانيم
اوجادان سسله دي : «آي پاييز ! تئز اول گل ! خزان گلدي…»
ترلان خانيمين سؤزوندن اوشاقلار گولمهيه باشلاديلار … ايندي ائله
پاييز خانيمين آدي گلنده ائله اوگون ياديما دوشدو …
آنام دريندن بير آه چكدي . سونرا دئدي :
-يازيق «خزان » اؤلدو گئتدي ..ياخشي آداملار ائله تئز اؤلرلر…
آنام بير سوسدو .. سونرا بيردن دئدي :
-او دونيادا كيمسه سيز ايدي . دئييرلر تكجه بير اوغلو وار ايدي كي اودا
دئموكرات ايدي تبريزده توتوب دارا چكميشديلر ... يازيق اؤلنده تك ايدي
كيمسه باشي اوسته يوخ ايدي . بير – ايكي گون اؤلندن سونرا ، اؤلومون
بيلديك …
آنامين گؤزلري دولموش ، سسي كاللا شميشدي.آنام بو سؤزلري دئييب اوتاغا
گئتدي . سانكي ايسته مير دي گؤز ياشلارين گؤرهم .
من دينمز لئپيك لريمي چيخارديب ،آياقلاماغا باشلاديم … خئيلك آياقلاديم
.گاهدان خميري چئويريب ، يئني دن آياقلاييرديم … آنام دا هردن پنجره دن
بويلانيب منه باخير دي …
كوچه ده اوينايان اوشاقلارين سس – كوي لري حيهطه گليردي …
اوشاقلار«چيليك –دسته » اويناييرديلار …
بيردن حيه طين تاختا قاپي سي جيريلداييب ، آچيلدي . پاييز خالا
چاديراسيني ييغيشديرا – ييغيشديرا ايچري گيردي … پاييز خالانين 60 ياشي
اولاردي باشينين توكلري تام آغارميش دي. آلين و اوزونه زامان قيريشلاري
قونموشدو.
پاييز خالا سالام وئريب ، كئفيمي سوروشدو:
- نئجه سن بالا ؟
- ساغ اول پاييز خالا! ياخشي يام .
خسته ليكدن اينلهيه- اينلهيه ايرهلي گلدي . خميرين يانيندا چؤمبه
لدي آريق الين خميره باسدي .و
بير آزدا آياقلاسان ياخشي اولار – دئدي
آنام پنجره دن ائشييه بويلاندي . پاييز خالا ني اوتاغا چاغيردي :
- ايچري گل پاييز خالا ! سنه زنجفيل چايي دمله ميشم .
پاييز خالا زنجفيل چايين چؤ خ سئوهردي . چايي زنجفيل سيز ايچمزدي . او
دئييردي :« زنجفيل آدامي ساغ ساخلار، ساريمساق كيمي آداما چوخ خئيري
وار …»
پاييز خالا پيلله لري ياواش - ياواش چيخيب ايچري گئتدي .من يئنه خميري
آياقلاماغا باشلاديم . خمير آياقلاريم آلتيندا ازيليب ، اطرافا
ياييليردي .
بير دن خميردن قيچيما بير زاد باتدي . اوره ييم گؤينه دي .. اوجادان
اينله ديم … اينلمك له اوزومه گلديم … حيه طين اورتاسيندا ايديم . حيه
طه هاچان گلدييمي خاطيرلامير ديم. دؤورهمه باخديم. كيمسه يوخ ايدي
سيزيلدايان يالين آياغيمي قووزاييب ، آلاتينا باخديم . كيچيك بير داش
دابانيما باتميشدي . هر يئر ساكيت ايدي . اوشاقلارين اويناماق سسلري
كسيلميشدي . پنجره يه طرف دوندوم . آچيق ايدي . سوكوت پنجره دن ائشييه
سوزوردو. بير شئي ايتير ميشلر كيمي آغري ني اونودوب اوطرفه قاچديم
بويلانيب ايچري باخديم آنام يوخ ايدي . پاييز خالا دا يوخ ايدي زنجفيل
اونلاري ديري ساخلايانماميشدي ... گؤز لريم اختيارسيز اوتاغين دؤوره
سينه دولاندي . آخير دا اوتاغين تاقچاسيندا داياندي . آنامين عكيزي
تاقچادا ايدي . دوداقلاري ترپنمه دن او محنت چكميش گؤزلري له سانكي منه
گولوردو... پنجره نين هئره سينه سؤيكهنيب ، اختيارسيز اوخودوم :
«گوزوم نورو، جانيم آنا!
بؤيوتدون سن مني يانا يانا
اؤدلو سان گون كيمي
بير قاينار حيات كيمي
بورجلويام من سنه
سنه بير ائولاد كيمي…»
شيفاهي يومورون(1) ان
بؤيوك نماينده سي
خوجا نصرالدين «ملا
نصرالدين»
خوجا نصرالدين 13 – اونجو عصرده (1284-1208 ) ياشاييب. آنجاق فقط اؤز
عصرينين دئييل، بوتون زامانلارين ان بؤيوك يوموريسيد ير. بير خالق
فيلسوفو، تورك خالق ذكاسينين، يوموردوحاسينين ان بؤيوك نماينده سيدير.
خوجا نصرالدينه نسبت وئريلن بوتون گولدورجو، دوشوندودورجو، ظارافاتجيل
فيكيرلر اونون اولماسادا، آنجاق تورك خالقي و تورك ذكاسي اؤزونون سؤيله
ديگي ان گؤزه ل فيكيرلره اونو مؤلف اولاراق سئچميش، بونلارين تمثيل
چيسي كيمي گؤسترميشدير. بوادبيات چئشيدينين ايلك گوجلو نماينده سي
اولان خوجا نصرالدينين لطيفه لري سؤنمه ين ذكا قيغيلجيميدير.
خوجا نصرالدين آنادولو انسانينين، بللي اولايلار قارشيسينداكي دوشونجه
ودويغولاريني ايفاده ائتمك اوچون بيرواسيطه اولموشدور.تئيمور آنادولويا
خوجا نصرالدينين اؤلوموندن دوز 16 ايل سونرا، 1402 - اينجي ايلده
گلديگي حالدا خالق خوجاني اونونلا قاريشلاشديراراق، دانيشديرير،اونون
ديلي ايله تنقيد ائدير.سانجير ساتيراسيني، ظارافاتيني اونون ديلي ايله
دئيير. بئله جه خوجا نصرالدين لطيفه لري ده زنگين لشير و تاملا شير.
خوجا نصرالدين 1208 - اينجي ايلده سيوري حصارين «هورتو» كندينده
دونيايا گلدي. باباسي بوكندين روحانيسي «عبداله افندي»، آناسي «صديقه
خاتون» ايدي. اول سيــوري حيصار مدرسه سينده اوخودو. سونرا آتاسينين
اؤلومونه گؤره كنده قاييداراق بير مدت روحانيليك ائتدي. 1237 –اينجي
ايلده آغ شهره كؤچدو. بورادا او دؤنمين تانينميش عاليم لريندن اولان
«سيد ماحمود حيراني» و «سيد حاجي ابراهيم سولطان »دان درس آلدي. او
چاغلاردا آغ شهر اؤنملي بيرمدنيت اوجاغي ايدي. خوجا بورادا اؤيرتمنليك
و قاضيليك ائتدي. او دؤنمده اونا خوجا نصرالدين دئييرديلر. زامانلا
خالق بو آدي اؤز ديلينه اويغونلاشديرميش خوجانصرالدين، خوجا شكلينده
ياد ائديلدي.
1284-اونجو ايلده وفات ائدن خوجانين توربه سي آغ شهر مزارليغيندا دير.
توربه نين دورد ياني آچيقدير. آنجاق بيرقاپيسي وار و بو قاپيدا بؤيوك
آسما قيفيل واردير. بونلا خوجانين قريبه لييي و مزه لي لييي گؤستريلير.
«قبرينده قهقهه لر»
خوجانين آغ شهرده كي قبري دونيادا گولوش و قهقهه لرله زيارت ائديلن
تكجه مزاردير. آغ شهرده هر ايل خوجا نصرالديني ياد ائتمه تورنلري
كئچيريلر. آنجاق اونون قبري فقط بو تؤرنلرده دئييل، هر زامان زيارت
ائديلير. قيزلاريني اره وئرن آتا- آنالار خوجانين تؤربه سينه گلرك
اونودا تويا چاغيريرلار. يئني ائولننلر اوچون اوندان عؤمور وسعادتلي
حيات ديله ييرلر.
خوجانين لطيفه لري بير چوخ باشقا ديللره چئوريلميشدي. نييه كي اونون
لطيفله لري بوتون اينسانليغا سسله نيبدير و بوتون ملت لرين آنلاياجاغي
سوييه ده دير. توركيه ده خوجا نصرالديني تانيمييان بير نفرده يوخدور.
يوز ايـــللردن بري بوقدر منيمسه نيلميش وسئويلميش بيرشخصييتين
اولماديغيني دا سؤيله يه بيلريك.
(1)يومور: طنز - humour
ايشله
ين باجيلار ـ خرشلهيهن قارداشلار
زهره وفائي
دئييرلر بير گون وارايدي قادين لار ائودن ائشيگه چيخماز ميشلار.كيشي لر
چالشيب قازانيب گئتيره رميش لرو قادينلار ائوين دورت ديواري ايچينده
يئييب ، ايچيب ياتار ميشلار. آمما نه دن ديرسه من بو يالانا اينانا
بيلميهم. البته ممكن دور تاريخين بير دونگه سينده ، شهر لرين بير گوشه
سينده بئله بير ياشايش واريميش. آمما اوگوندن كي كيشي لر قادين لاردا
چيخار آنلادئلار و داها بو يازيق قادين ائو چيراغينا حسرت ده
قالدي.البته كيشي لر ايستكلرين بوعنوان لاردا اوزه چكمه ديله ر بلكه
بير پارا آلدادان عنوان لاريله قادين لاري آغير و يونگول ايش مئيدان
لارينا چكيب گئتير ديله ر . داها ايشين قالان حصه سي قالميش دير قادين
لارين شخصي شانسلارينا و يولداش اولدوق لاري يولچو لارا … بلكه بو
آرادا بيلهن و دوشونه ن كيشي لرده وارديلار و طاماع سالميرلار و اونا
حاق وئريرلر قازانجيندان اوز ايسته گي كيمي فايدالانسين . آمما تأسف لر
اولسون بير پارا عائله لره كي اونلاردا قادين نه تكجه ائو قاديني
ساييلير ، دئمه ك ائوه عايد اولان هر نه ايشه بويون اولمالي دير ، مثال
قاب يوماق ، پالتار يوماق، اوشاق ساخلاماق ، يئمهك پيشيرمهك و باشقا
ايش لر، بلكه كيشي لره عايد اولان ايشلر، دئمهك پول قازانماق و عائله
يه بوباره ده يارديم اولماق ايشيني ده ، قادين لارا بوراخيرلار. بو
سياق قادين لار هابئله كي اتالار ائوينده چاليشماقا مجبور ديلار و
قازانج لارين آتايا و يا قارداشا وئرمه لي ديله ر ، ار ائوينده ده همين
قارا يازي له ياشاييرلار. تكجه تفووت بو دوركي آتا ائوينده آز ـ چوخ
اوميدلري وارديركي اره گئديب و بو چئتين ياشاييش و انصاف سيز حركت لردن
قورتولاجاق لار آمما ار ائوينده بو اوميد ده كسيلير. دوز دور كي يازي
دا بونلاري قادين و كيشي آدلاييريق آمما سؤزدن گرچه يي باشقا معنادير .
بئله قادين لار مظلوم انسان لار آدلانماليديلار كي يارانيب لار بير
عومور چاليشماق دان اوتري و بو چاليشمادان هئچ بير ثمرگورمه ييرلر.
اونلارين قارشي لاريندا اولان كيشي لر بير پارا ظلوم كار انسانلار
آدلانمالي ديلار يارانيب لارگوبلهك كيمي بير عومور باشقالارين ال –
اياقينا آسلانيب و اسكسك عومور سورمه ك دن اوتري. باخيرسان بو قرار
كيشي لري دانيشديراندا دئيرلر منه يارشان ايش يوخدور يوخسا من ايشدن
قاچان ده ييله م. دئمه ك آيا او ايش كي قادين لار اوندا چاليشيرلار
اونلارا ياراشان ايشدير؟ يوخ ، قادين لاري غيرت چاليشديرير…بير
معني كي بو قرار كيشيلرده يوخدور . بو ظلوم كارليقا سون قويولماق ايچون
آيا قانون لارا اوميد باغلاماق اولار؟ بير حال دا كي قانون لاري يازان
لار خود بير كيشي لر ديله ركي هئچ بللي ده ييل اوز عائله لرينده نه
سياق حق دن باشا دوشورلر و نه سياق عائله لريله گئچينيرلر.دئـمهك اگر
قانــون دان بــو باره ده فايدالانماق ممكن اولسايدي، بو گونه كيمي
دونه - دونه قادين لارين ايش احواليني ياخشي لاماقا ساري گئدنده
گورموشيك. آمما بئله ده ييل ، هر بير قانون قادين لارين حاققينا ساري
يازيله قارشي سيندا بير باشقاسي يازيليركيشي لره آرتيق حق وئرمك ايچون
، نه دن كي همين بو قانون لاري بلكه همين بو كيشي لر يازيرلار اونا
گوره ديركي بو عالمي بو احوالي دئييشمه ك ايچون اوميد تكجه قادين لارا
قالير كي نه سياق اوز خئيرلرينه و حاقه ساري و آز - چوخ انصاف و عدله
ساري بير پارا ايشلر گوره بيلسينلر. البته اگر بير بئله چاليشماق لار
اونا امكان وئرسه بير آني فيكير ائتمهگ و چارا تاپماقا.
«ترك يا آذري»
دانشگاه عرصه برخورد و تبادل افكار قشري از جامعه است كه عليرغم
گستردگي و تنوع فرهنگي و زباني و قومي، نمودي از داعييه روشنفكري و
نوعي برتري فكري برخواسته از علم و منطق در رفتار و گفتار و تعامل
اجتماعي آنها عيان است . در اين بين گاهي ساده نگري ناشي از روز مرگي
با عث نو عي افت آشكار در برخورد با مسا ئل پيرامون مي شـود كه نخبه
بودن جمع دانشجويي را زير سوال مي برد بخصوص اگر اين مسئله به صورت
مكتوب يا در جمع هاي گوناگون تكرار شود .
يكي از اين مسائل كه تقريبا هر روز بنوعي با آن برخورد مي كنيم ، مسئله
ترك و فارس است كه براي دانشجويان خوابگاهي ملموس تر است .
دانشگاه عرصه برخورد و تبادل افكار قشري از جامعه است كه عليرغم
گستردگي و تنوع فرهنگي و زباني و قومي، نمودي از داعييه روشنفكري و
نوعي برتري فكري برخواسته از علم و منطق در رفتار و گفتار و تعامل
اجتماعي آنها عيان است . در اين بين گاهي ساده نگري ناشي از روز مرگي
با عث نو عي افت آشكار در برخورد با مسا ئل پيرامون مي شـود كه نخبه
بودن جمع دانشجويي را زير سوال مي برد بخصوص اگر اين مسئله به صورت
مكتوب يا در جمع هاي گوناگون تكرار شود .
يكي از اين مسائل كه تقريبا هر روز بنوعي با آن برخورد مي كنيم ، مسئله
ترك و فارس است كه براي دانشجويان خوابگاهي ملموس تر است .
براي اكثر كساني كه حداقل مطالعه اي در تاريخ فرهنگ ايران داشته باشند
نام «كسروي» آشناست ! كسروي روزگاري به شدت مبلغ پاك ديني بوده نا گزير
كتابي بنام «ورجاوند بنياد»(اصول مقدسه )را براي بيان افكار انحرافي
خود يا به عبارتي جهت تبليغ دين پاك،نژاد پاك،زبان پاك(لابد در مقابل
دينها و نژاد ها و زبانهايي ناپاك ديگر)مي آورد و بارها ادعاي
برانگيختگي (بعثت) مي نمايد (1) و به زعم خود پيامبر بوده است(2)شايد
ذكر اينكه كسروي ديوان خواجه حافظ شيرازي و گلستان سعدي را با گيره!!
(نه با دست .بخاطر نجاست !) در سخنرانيهاي خود در آتش مي انداخت خالي
از لطف نباشد. حمايت رژيم وقت (پهلوي) از او باعث شد تا افكار و عقايدش
به صورت گسترده منتشر شود. طي هفت دهه اخير متاسفانه به لحاظ وجود
افكار شوونيستي و اجراي سياست هاي نژاد پرستانه رژيم پهلوي هزينه هاي
فراواني جهت اضمحلال و نابودي فرهنگ هاي غير حاكم در ايران صرف گشته
است از مهمترين اهداف شوونيستها تحريف تاريخ تركهاي ايران و از بين
بردن زبان و فرهنگ و رسوم ملي و سنتي اين ملت بوده است.
شوونيسيتها به وقت تحقير و استهزاء تركها ،آنهارا« ترك خر» خوانده و به
وقت ايجاب مصالح و منافع نژادپرستانه « آذري» ناميده اند . نگارنده در
اين بحث تنها با استناد به اسناد و كتيبه هاي باستاني ( و نه نظرات
شخصي ) به بررسي اجمالي دو كلمه تركي و آذري مي پردازد .
1-تركهاي ايران و واژه ترك در اسناد و كتيبه هاي تاريخي : قديمي ترين
آثار و كتيبه هايي كه در آن از اقوام ترك پيرامون درياچه اورميه نام
برده شده كتيبه هاي آشوري و سپس اورارتويي است بنا به نوشته «
يامپولسكي » در كتيبه هاي آشوري سده چهارده قبل از ميلاد (3500 سال پيش
)از تركها با نام « توروك» ياد شده و موطن اصلي آنان مناطق پيرامون
درياچه اورميه ذكر شده است (3). البته اين اسناد نتيجه كاوشهاي باستاني
تا چند سال اخير بوده و يافته هاي باستان شناسي در آينده و قرائت حدود
10000 لو حه ايلامي و سومري كه در دانشگاه « شيكاگو» انبار شده (4)پرده
از تاريخ بر خواهد داشت .قرابت و هم ريشه بودن زبان تركها و سو مري ها
اين احتمال را به يقين مبدل مي سازد كلمه ترك در منابع تاريخي به اشكال
مختلف آمده از جمله در آثار«هرودوت»، « تارگيتا » در منابع علمي «
تورخا » و منابع چيني «توكوئه» و «توركيش»(5) و در تورات از «يافث بن
نوح» به عنوان پدر اتراك نام برده شده است نيز در منابع يوناني از
قبايل تورك زبان سابيرها .كنگرلو ها ،هونها ،سكا هاو… به عنوان ساكنان
غربي درياچه خزر نام برده شده است .
2-كلمه »آذري»: از ابداعات كسروي مي باشد كه فقط جهت تحريف تاريخ و
تامين منافع حاكميت وقت بوده است و اين كلمه از سوي شوونيستها به عنوان
حربه اي براي انكار تاريخ تركها در آذربايجان بكار رفته است . شايد
جالب باشد كه هم زمان» استا لين » نيز از اين ابداع كسروي كمال استفاده
را برده است و با تغيير كلمه »ترك » از عنوان مليت به »آذري » در گذر
نامه هاي آذربايجانيهاي شوروي سابق ،سعي درانكار يكي بودن آنان با همسا
يه هاي ترك براي حفظ حاكميت استبدادي خود و جلو گيري از بروز هر گونه
اتحاد يا ارتباط فرهنگي داشته باشد .
تا به حال در هيچ كتيبه يا سند تاريخي به كلمه آذري آنهم به عنوان تبار
و زبان يك ملت برخورد نشده و هيچ كدام از مدافعان نظريه كسروي در اين
خصوص هيچ مدرك تاريخي ارائه نداده اند .
البته شايد استناد كسروي در انتخاب اين كلمه (بنا به گفته حسينقلي
كاتبي ) برخي منابع عربي بوده است ولي چنانكه خود پيروان كسروي مانند
كاتبي هم معترفند لفظ « آذري » فقط از سده هاي سوم تا ششم هجري در منا
بع عربي ذكر شده است پس قبل از آن تاريخ صحبتي از آذري به عنوان تبار و
زبان قوم نبوده و در منا بع عربي هم اين كلمه نه به مفهوم تبار و زبان
يك قوم بلكه به عنوان كوتاه شده كلمه »آذربايجان » مورد استفاده قرار
گرفته است . عدم وجود اسناد تاريخي باعث توهم كسروي و پيروانش شده و
گاه شلم شوربايي ساخته اند كه خود نيز در كار خويش مانده اند . اينان
گاه سلجو قيان ،گاه غزنويان و مغولها و گاه صفويان را موجب ترك شدن
تركهاي آذربايجاني مي دانند! اما هر كس كمترين اطلاعي از تاريخ داشته
باشد به خوبي مي داند كه مغولها از چين تا غرب افريقا و از سيبر ي تا
اقيانوس هند را تصرف كرده بودند و تمام و آسياي ميانه و ايران تحت سلطه
خانهاي مغول بود(6) پس چرا مردم اين مناطق را نتوانسته اند ترك كنند
؟!! طبق آخرين آمارها در حال حاضر 270 ميليون نفر ترك زبان در وسعتي
حدود20 ميليون كيلو متر مربع از جنوب سيبري و قلب بالكان تا شمال
افغانستان و ايران و اناتولي زندگي مي كنند و زبان تركي از لحاظ تعداد
و جمعيت پنجمين زبان دنيا و زبان اول جهان اسلام مي باشد. در پايان
اميدوارم دوستان عزيز براي حمل كلمه روشنكر متحمل حداقل زحمت شده و با
آگاهي و مطالعه مختصر در هر زمينه اي كه به خود حق اظهار نظر مي دهند ،
چه سياسي و فرهنگي و چه ديني و اجتماعي نا خواسته پيرو مكتب افردي چون
كسروي نشوند .
منابع :
×. بدنه اصلي مقاله از تحقيق « آقاي محمد عباسي » از نشريه چيچك مي
باشد.
(1). احسان طبري ، آورند گان انديشه ي خطا ص 31
(2). جواد فاضل ،معصو مين چهارده گانه ص 289
(3). پرفسور زهتابي » ايران توركلارينين اسكي تاريخي» ,ص376
(4) »بار تولد» ، خاور شناسي در روسيه و اروپا ص35
شاپور رواساني ، جامعه بزرگ شرق ص158
(5) دكتر هيئت،توركلرين فرهنگ تاريخينه بير با خيش ص17 . (6) رضا كسگين
، هويت ايراني و زبان تركي ص11
بيلگي سايار ديشي دي يا ا
ركك؟!
اسكي زامانلاردا دنيزچي اولان بير بيلي يورد اوستادي ، ماراقلاندي كي
نيه گمي لري ديشي فرض اديب واونلارا ديشي آدلار ايشله ديرلر.
بو سورغو، بيلگي سايار اوزرينده ده اونون فيكرينده ياراندي.
اونون ميلي واريدي بيلهكي خالق آراسيندا بيلگي ساياري ديشي سانيرلار
يوخسا اركك؟اونا گؤره ايكي قروپ بيلگي سايار متخصص لريندن قوردي.ايلك
قروپداكيلار هاميسي قادين و ايكينجي قروپداكيلاركيشي ايديلر.بو
قروپلارين عضولريندن ايستندي،آزي دؤرد دليلنن ديه لربيلگي سايار ديشي
دير يا اركك؟!
قادين قروپوندا بو اينام واريدي كي بيلگي ساياري گرهك كيشي فرض ائدك،
اونا گؤره كي:
- اونلاري ماراقلانديرماق ايچون اونلاري يانديرماق گركلي دير!!
- اونلارين ايچينده چوخ سؤزلر وار،لاكن (آنجاق)هيچ بيري درده دئيمير!
- اونلار بيزي يارديم ائتمك ايچون ديرلر،لاكن چوخ واقتلارين اؤز
چتيننيكلريني چؤزمك ايچون صرف ائديرلر!
- آز زامان اونلارين بيرين سئچهندن سونرا، بيليرسنكي اگر بيرآز صبر
ائله سيدين ،بيرده نه اوندان يوخاري مودلين تاپا بيلردين.
آنجاق كيشي قروپونا بئله گليردي كي بيلگي ساياري گره ك قادين فرض
ائدك،چون كي:
- اونلاري دوزه لدن دن باشقا بير كيمسه اونلارين منطيقين دوشونمور.
- بيلگي سايارلار اوز آرالاريندا ارتباط قاتماق ايچون ايشلهدن ديلي،
يالنيز اؤزلري آنلاييرلار.
- سيزين ان كيچيك يالنيشيز ، اوزون زامانا قدهر اونلارين
حافيظهلرينده قالاجاق.
-اونلارين بيرين تدارك ائدهندن سونرا، تئزه بيليرسيز كي اكميينيزين
هاميسين گرهك اونلارا خرج ائده سيز!!
|