Oyunum-oyunum
(roman)

Nasir Mənzurı'nın ədəbi əsərləri

 
Birzad gəldi qapının ağzından sovuşdu.
Kişi diksindi. Ürəyi döyündü. Nəfəsi təntidi. Tez dirsək üstə qovzandı. Birdən birə tər basdı biləsini.
Səs-zad da yox idi.
Dumuq gözləri çalışdı bağlı qapının o üzünü görsün. Ancaq nə otaqda gözə yarayan bir işıq var idi nə də otağın eşiyində.
Görə bildiyi, qapının cırığına yapışdırılmış köhnə, ağ-qara şəkilli bir jurnal kağızı idi _saralmış! Onu da baş-ayaq yapışdırmışdılar. Şəkildəki bir gədə baş-ayaq asılı qalmışdı. Gədənin başdan sallanıq qaldığına çox fikir verə bilmədi.
Birdən, otağın o soyuq havası alnının həzin tərini buz kimi donuq bir hissə çevirib canına mayışdırırdı _Allah iraq eləsin, düz son nəfəsdə adamın canında yaranan hiss kimi!
Dərisi ürpəndi. Təzədən, yenə, yorğanın altına süründü. Canı daha qızmaq bilmiyəcəyidi.
Yaxşı başa dümədi nədən belə ömür boyu bu ləhzəyə fikirləşməmiş imiş.
Soyuq susadı canını. Zehni havalanmaqdan`sa huyuxdu. Gözünün altı`la qapıya baxdı; indi açılar bu dəqiqə açılar _qaldı o qapının bircə təqdirlənmiş açılmasının hayına.
Qapının nə sayaq açılması fikrini diksindirdi.
Düçündü: “qapı əslində dörd cürə açılar,”
 Birincisində “cırrrrrrr” deyibən açılar, bir kişi xaylağı girər içəri.
İkincisində “cır-cır” elədikdə arvad xaylağının biri tapılar.
Üçüncü cürə açılanda, qabaqca yer qaralar göy qaralar, yer saralar göy saralar, yer bozarar göy bozarar, yer titriyər göy titriyər _Allah iraq eləsin_ qapı birdən xıjm`nan çırpılar. Çırpılandan sonra adamın “görəcəyi” girər içəri.
Dördüncü cürəsi, ama, “gözlə-gözün-var-olsun” nağılı dir. Açılması admınkını verər adama _bəlkə “o” oldu. . . bəlkə “o” tapıldı. . . bəlkə “o” gəldi. . .
Kişi, ancaq, bu dörd cürə qapı açılmasının üçüncüsü`lə dördüncüsünün gündən günə gözləməyinə şürah salmışdı.
Qapı, birdən, “cır-cır” açıldı.
Bu açılmanı, ama, gözləmirdi.
Qapı açıldıqda incarsız bir işıq da süründü içəri. Yarı yaşmaqlanmış qadın xaylağının birisi qapının ağzında oturmuş kimi əlinəki köhnə bir kasanı, ehmaldan itələdi içəri. Sonra gözlərini qıyaraq otağın ala-qaranlığında nəsə birzadı qaralamaq istədi. Dilucu bir-iki söz də dedi getdi. Ardıca da incarsız o işıq, qaranlıqdan huyuxan uşaqlar təkin çəkindi getdi.
Neçə gün idi otağın ağzından o üzə dünyada dünyalıq qalmamışdı. Dünyanın işığı silinib getmişdi _Tanrı`nın qaydalı gecə-günüzünü qatmışdılar (qatanlar)_ bir-birinə.
Otağın dərinliyindəki alaqaranlıq zehninə çökərkən canında yad birzad ayılırdı. Ömrünün başdan boyuna qədər sir-sifətinə güldüyü birzad indi iti bir sancı kimi canına cumurdu. Deməli qapının çırpılmasına ehtiyac yox idi; “görəcəyin” özü neçə gün idi yolacaqsız bir yolaqdan cummuşdu içəri. Kişi dərindən düşünürdü: “dünya bircə trajedi imiş!”
Ancaq, indiki bu qadının birdən tapıldığı trajedi fikrini pozdu. Bircə qapı ağzında tapılmağı, bu qadının, axşamacan biləsini qızışdıra bilərdi.
Birdən qaldı: “indi nə zaman dır kı?”
Sonra da süründü qapı yanındakı o köhnə kasaya sarı. Sürünəndə canı ilıq birzaddan _hələ aşı içməmiş_ qızışmışdı. Bu qızışma başqa bir qızışma idi. Öz-özünə: “kişi, aşcığazın nə istisi olacaq kı,” dedi, “canımı qızdıra.”
Arvadın bircə qapı ağzında tapılmağı biləsini axşamacan sevindirərdi, gecəyə də Allah kərim idi bəlkə gedib London`un özündə səhnəyə çıxaydı. Ancaq bugünkü qadının xatirinə _hər kim olur olsun_ daha bu gecə səhnədə trajedi oynamıyacağıdı. Eləcə də, özü qızındıqda xalqı da _o soyuqda_ qızışdıracağıdı.
Zehni qaralınca fikirləşdi London`da nəyi ifa etsin. Fikirləşdi: “axşama bir o qədər qalmıya gərək!”
Aşı içə içə fikirdə idi.
Keçən gecə ki Moskova`ya özü getmək istəmədi _çoxlu özü uşuduyu üçün. Yolüstü, elə belə də yox, ancaq gizli birzaddan`sa çönüb Tiflis`də səhnəyə çıxdı. Axı hava şaxta idı. “Tü” deyirdin göydə donurdu. Nədən`sə Tiflis`də artıq qızınırdı. Belə bax, iş-güclərini ötürmüş kimi gecəni hey məxluq əl çaldı, hey onu səhnəyə çağırdı _belə də iş olar! Səhərəcən o şaxtada tər tökdü kişi.
Ancaq səhər tezdən _çıxış bitəndən bəri_ soyuq cumurdu canına. Nə yaxşı bu qadın tapılıb gəldi, cır-cır o qapını açdı.
Günüz nəqədər sürdü?
Bilmək olmazdı. Gah görürsən zaman ağsaqqız təkin uzanır, gah görürsən ağsaqqız təkin ağızda çürüyür, gah görürsən ağsaqqız olub daş kimi bərkiyir. Ama adamın kı canı üşüyür _nədi_ zaman adam`nan iyəşir. Öz özünə: “pah evin yixilsin zaman!” dedi.
Yenə də üşüdü: “pah zatıva lənət, soyuq sənin!”
Qızışmaq üçün bir də o qapının cır-cır açılmağını zehnində çevirdi canlandırdı. . .
Zehnin içində bu dünyanı buruşdurmaq da əcəb birzad imış. Bu ipə-imırığa gəlmiyən dünya kişinin beynində mum kimi birzada dönürdü.
Qapının “cır-cır” açılmağını zehnində buruşdurdu. Qapı açılandan sonra eləcə o xatının qapı ağzında oturduğu zamancığazı arı mumu qatılmış ağsaqqız təkin yup-yumuşaq çəkdi uzandı. Arvadın canından ilıq bir hovxurma, elə bil, otağa yox düz onun canına əylənirdi, biləsini qızışdırırdı.
Zaman ancaq dirəşirdi.
O dirəşdikcə də bu döndərib səhnəni bir də başdan, qapının cır-cır açıldığından başlıyırdı.
Hey çevirirdi canlandırırdı _bəşərdə nə qudrət var imış!
Qapının o cır-cır səsindən nə sehirli bir hiss yaranırdı. . .
Axşam yaxınlaşdıqca gecənin fikri beynini doldururdu. Fərağət yox idi ki. Bu gecəlik bir iş başa salmalı idi.
Bir anda diksindi.
Səs-zad yox idi, ama, elə belə huyuxdu.
Əh! Zatıqırıq bu qorxu da əl götürmək bilmirdi ki bilmirdi. Ömrünün o ağsaqqız sayağı uzanıb-güdələn qır-qəmişi`nən yanaşı cələb bir qoxucığaz da gəlib biləsinə kölgə təkin qulaq yoldaşı olmuşdu; qoymurdu öz zehninin bucağına da sığınsın. Kölgə də kölgə olub sürünsə yenə cəhənnəm, qır-saqqız olub canına suvaşırdı.
Qorxu ancaq arvadın gəlməyindən huyuxdu.
Qorxu huyuqduqca kişi cırasıllandı. Fikrində döndərdi o arvadın qapı açmağını: “adam-zad hələ görünmədən qapı cır-cır açıldı. Sonra yaşmaqlı bir qadın xaylağı qapının ağzında bir ömr oturdu. . .”
. . . bura çatanda zaman çaxnayan kimi dişləri çax-çax bir birinə dəydi.
Fikirləşdi: “yaxşı, bir ömr olmasın, ancaq orda azcacıq oturdu kı zalım!”
Zehni yoruldu. İliq bir hisdən`sə yerinin içində büzüşüb yuxladı. Əli dibini də yalamış o kasaya yapışıqlı qaldı _düz o qadının barmağının yeri qalan yerdə. Ovsanaya düşmüşdü arvadın gəlməyi də gətirdiyi aş da.
 
 

Otağın içi qaranlıq idi.

Sümükləri sancıya düşəndə fikri daha donurdu. Donmaq da heç bəlkə beyninə bir əzab-işkəncə yaranırdı. İndi gəl, kişisən`sə bu əzab-işkəncənin zəftin al görək! Fikir deşilib dağılanda daha beyin işləmir ki işləmir. Ama heyif deyil adamın o ala-bula fikri işləmiyə. Fikir işləməsə, o ala-bəzəkli çarpıntılar yaranmasa adama nə qalar, belə?

Fikirləşdi neyləsin.

Neyliyə bilərdi? Gecədə qızışmağın təkcə yolu səhnəyə çıxmaq idi. Bu fikirdən`sə qaldı harda səhnəyə çıxsın bax. Elə səhnəyə çıxmağın yaxşılığı orasında idi ki, özü seçə bilərdi.

Gönlü çox istədi səhnəni Təbriz`də oynasın. Ama fikrə qaldı: “nəcür axı?”

Teatr salonunu bağladıqları üçün məcbur idi xiyavanlarda oynasın, onu da hansı havada _tüpürürdün göydə donurdu!

Ordan, heləlik, vaz keçdi ancaq azca ehtiyat`la. Nə ki qocalmışdı yenə Təbriz`də dadına çatan-zad tapılardı. Heç də olmasaydı yenə zindan _boşalmış dəyirman kimi_ dən-dən deyirdi.          

Ama dünyanın zindanları bir yana Təbriz`in zindanı da bir yana. Kişinin xatinini belə istiyirdilər _inan_ Stalın yoldaş`nan Məhədrza şah da əl-ələ verib gəlsəydilər bu qədər maraqlanmazdılar.

Fikindən keçdi: “axı yoldaş Stalın onların nə sayaq başlarını qata bilərdi ki?”

Hələlik Təbriz qaldı sonraya.

Bakı`dan Mosko`dan-zaddan da danışmalı deyildi. Tutardılar aparardılar _sən de_ Sibir`ə-zada soyuqdan bir yolluq heykələ dönərdi. Xəyalında yenə, elə belə, yola düşdü _bəlkə London`a sarı. “Gedərəm,” dedi, “düz o Şeskpir`in öz zamanında _adı nədi_ o mələkənin çağında, o açıq tamaşa salonunda qızışaram, qızışdırram hamını belə!”

Belə fikirləşdi ancaq, yolüstü, çöndü Tiflis`ə.

Tiflis`də elə nifrin soyuq idi ki fikirləşdi: “kişi, bə bunların nefti-zadı yoxdu? Şaxta düşəndə elə dayanıb quruyarlar bu məxluqlar?”

Haqqan dayanıb qurumamışdılar ha. Xiyavanlarda tü dabana hamı evinə qaçırdı. Bilsəydilər bu gecə kim gəlib bəlkə. . .

“Nə bəlkəsi!” deyə düşündü. “Qoy bir görüm neyləməliyəm.”

Sonra fikirləşdi: “soyuq heç bir rəhm-insaf tanımazmış?”

Kişi yazıq tir-tir titriyirdi. Daha burda qızışmasaydı Cəhənnəmin də kürəsi qızışdıranmazdı biləsini.

Gördü ki Tiflis`də hamı eşikdə olanlar yaxalarını çəkdilər burunlarının üstünə. Evdə olanlar da bütün baş-burunlarını soxdular yorğan altına.

Kimin hövsələsi olardı, axı, tamaşaya-zada gəlsin.

Bu fikirdən`sə kişi lap titrədi. Evcığazlarına yollanan o millətə: “amanın bir günüdü ha!” deyən baxışı`la baxdı. Hamı çiyinlərini qaldırdıqda bilmədilər bu kim dir.

Söz burasında idi, kişi baş tapanmırdı şəhərin harasında idi. Üşümək cəhənnəm hələ acından uduxmuşdu. Düşündü: “acın _bax_ imanı-zadı olmaz _necə olsun bax?”

Aş kasası hələ əlində idi. Bom-boş idi. Bununa qaldırdı. Demə elə yalamışdı aşın iyi də qalmamışdı. Gözləri dola dola otaqdan _elə bildi_ üzüldü qaçdı.

Demək, daha xəyalında da Tiflis`ə çatanmırdı. O uzaqlarda daldalandı Tiflis! İndi _görəsən_ harda qaldı o Qiqo`lar, Vaso`lar, Vano`lar, Şuveyli`lər, Aniya`lar, Mariya`lar. . . ?

Nə idi ki?

Diksindi.

Bir daha day _deyəsən_ ona fikirləşmək istəmirdi. İstəmirdi ancaq fikirləşmiyəndə də olmurdu.

Nədən`sarı elə yolüstü çönmüşdü Tiflis`ə? Bəlli idi təkcə səhnə də canını qızdırası deyildi. Bu gecə Mariya`sı da olmalı idi. Xiyavanları, axı, yaxşı ayırd edə bilsəydi düz gedib o teatra bir küçə qalan tində dayanıb kimisə birini gözlüyəcəyidi.

Olmuya elə Mariya`nı gözküyəcəyimiş. Eləysə, nə gecə olacağımış bu gecə!

Dünya-aləm bütün başdan başa kırıxmış halda çəng oluban donurdu. Bəlkə yalnız bu kişi hələ donmamışdı. Kişi canını götürüb qaçmalı idi. Öz otağından suvay harası var idi. Yenə qayıtdı tez öz otağına. Jurnalın saralmış şəkilindəki baş-ayaq asılı qalan gədə yenə də mənasız mənasız bir yerə _nəm hara_ baxırdı. O yazıq da titriyirdi.

Otağın içində indi daha öldürmüyüncə titrəmə onu buraxmıyacağıdı. Bax, ölüm elə gəlib qapını birdən çırpacağıdı: “buyur gedək!” deyəcəyidi. Fikirləşdi: “keşkə sorğu-morğu-zad olmadan elə birtil cəhənnəmə aparaydı bu üşütmənin əlindən!”

Yaman qarıxdırmışdı biləsini birzad.

Qurumuş, çəng olmuş canını xırt-xırt`nan dəbərtdi durdu ayağa. Səbəllənə səbəllənə keçdi qapını arvad açan sayaqda cır-cır`nan yox bəlkə öz sayağı cırrrrrrrrr`nan açdı. Sonra düşündü ki öz sayağı qapını açmaq da beşinci cürə qapını açmaq dır. Tapdığı bu fikirdən azcacıq sevindi.

Eləcə də, o qapının ağzından istədi dünyay`nan birlik qursun. . . ama aş gətirən o xatının orada oturduğu yadına düşdükdə utandı. Fikirləşdi: “kişi, bu zalım dünyada necə necə adamlar var`ey!”

Eşik ancaq qorxduğu qədər də soyuq deyildi. Öz özünə: “gədə,” dedikdə fikrindən keçdi: “bayaqkı Tiflis`in o şaxtası hara bu hara!”

Endi aşağı. Pillələrin axırı çönürdü darısqal bir dalana. Orda da sol əldə ayaqyolu idi, ağzına köhnə təlis asmışdılar _onu da jurnalın saralmış şəkili təkin baş-dib. Çırağ-mırağ lazım deyildi yaxşı bilirdi təlisin bir ysnı da dağılıb gedib.

Gözlərini açanda otaqda birtəhər günüz işiği var idi.

Bəli! Gecəni elə burda öz otağında _onu da Tehran`in nəm harasında_ sovmuş imış. Bir an qaldı kı, nətəhər o soyuğa dayana bilib. Demə, gecə bilər-bilməz, palaz döşənəyi götürüb ikiqat salıb o cırıq yorğanın üstünə başını da bərk bərk çəkib. Düşündü: “nə yaxşı!”

Gecəni o sayaq sovuşdurmağı Təbriz`in zindanı`la xiyavanlarını yadına salırdı. Fikrindən keçdi: “Tarı bərəkət dir verib Təbriz`in hər bir bucağı elə səhnə-tamaşadı day!”

Birdən gülmək tutdu: “Pasaj qabağı, bir şüşə Marağa, sora da tamaşa. Di çal görüm, gədə!”

Deməli, Qarnıyırtıq`dan tutdu At Qulu, Hüdü Müseyyib, Taxta Şəmi də sənin hörmətli tamaşaçıların. Daha nə istirsən? “Başla görək!” Fikirləşdi: “çal, gədə!”

Nəyi çalaydı axı?

Yerində çöndü sol böyrüstə.

Sankı hərzad təzədən başlanmalı oldu. Yenə fikirləşdi: “Təbriz`in hərbucağı elə səhnə-tamaşadı day!” Bu fikir`lə də sankı hamını topladı bir yerə: “buyur!” dedi. “Bir yanda Mir Movsün, bir yanda Sarıqülüxan, Bir yanda Qılıftı, bir yanda da _buyur_ məncığaz! Odahana Alman-çe. . .di də gəldi. Təzə hələ üniversitenin self-servisinin girişində şey-şüy satan da Stalın, Gəcil`də də bizim Əsgəy. Hələ Eşşəklər qəhvəxanası qalsın qıraqda.” Sonra isə: “ay dübbələr!” dedikdə dərin nəfəs aldı. “Təbriz`in _Tarı bərəkət verib_ hər bir yanı səhnə-tamaşadı day! Əlahəzrət gəldi neylədi, o zırpılıqda teatr salonunu tutdu bağladı.”

Sonra ucadan dedi: “əcəb Hozuqulu imış bizim bu şahımız!”

Sonra başladı Hozuqulunun yirmi-beş-yüz illik nəm-nəyini düşünməyə. Nə yazıq acından fikri işləmədi. Minqıldandı: “iki min beş yüz ilə fikir vermək tox bir qarın istər!”

Acından uduxmuşdu. Neyliyə bilərdi. Bəlkə o qadın xaylağı yenə tapılıb gələydi. Ucadan: “ay balam,” dedi, “bəlkəni əksən çuğundur bitər! Nə bəlkəsi.”

Durdu ayağa.

                                    *       *       *   

Arvad səhər tezdən qalmışdı o kişinin fikrinə.

O yazıq necə eliyəcəyidi _görəsən _ac-susuz. Balaca bir kasa aş nə idi ki onun üstündə qala yazıq. Canına nə cırg olacaq ki, yirmi dörd saat onun üstündə qala _onu da labid neçə gün aclıqdan sonra.

Nahar çəkilən çağda bir kasa şorbaynan dən-düş götürdü yola düşdü.

Gəlini arxadan ünlədi: “xala, hara belə?”

Elat paltarını hələ çıxartmayan qaynana çöndü əlini belə bir _dilini bura ora soxan kimi_ oynatdı: “labid lazım dir gedirəm day! Gərək zırnada piliyək hamı bilsin? Dilivə yəlik ol, indi gəlirəm sən bəyimə də deyərəm.”

Neçə təngə-döngə gedəndən sonra o nəm-nəyə oxşar dalana çatdı. Arvadın nəzərində it yuvasına bənziyirdi. Yavaşcadan: “ayıb olmasın,” dedi. “Qədim tulambarlar, boş qaldığı üçün, it yuvası olurdu day. Yoxsa adamın zeyninə bəs nəcür bir yer gəlsin çatsın.”

Çöndü pillələrədən çıxdı. Qapı bağlı idi. Öz-özüynən danışan sayaqda: “görəsən, hara gedib bu kişicığaz?” dedi. “Başına bir oyun-moyun gəlmiyib görəsən?”

İtin tükünü alazlamışdılar sankı, xörəyin iyini alan kimi ha-bu-dir gəldi _quyruğunu tovluya tovluya. Arvada elə baxırdı, deyəsən: “gəldin lap da yaxşı,” deyirdi. "İndi xörəyi qoy yerə cəhənnəm ol get görək!”

İt elə doğrudan da dik arvadın üzünə baxa baxa bu dümmüridəlikdə də danışırdı _danışmaq nəcür olar?

Yazıq kişi nə biləcəyidi biləsinə xörək-zad gətirirlər. Orda yerə qoyulan kimi bu hələvər iti xörəyi yeyib kasasını da dığırladıb gedirmiş.

Arvad ancaq it fikrindən çəkdiyini çəkmişdi, gördüyünü də görmüşdü. Fikrində: “it ki güdükçülükdən əl çəkdi,” deyirdi, “çıxıb dam-bacalarda gəzdi, uşaq ki səhldi uşağın anasını da yeyə bilər.”

Hövləsək pillələrdən endi ayaqyoluna da baş çəkdi. Kişi harda idi!

Çıxdı hələ o qapının ağzında azca yorğunluğunu aldı _indi gələr bu saat gələr! Dincini alarkən də it`nən göz gözə oturdular.

It bala bala süründü özünü verdi pillənin yoluna, arvadın daha qaçağını da kəsdi. Arvad yerində azcacıq tərpəndikdə lova qalmış it mırıldadı.

Arvad itə didilən deyildi ancaq rusvayçılıqdan çəkinirdi.

Gəl indi bu dalda-bucaq yerdə köpək bunu qapsaydı quduzluqda tutmasaydı rusvay ki olardı. Deməzdilər öz doğduğu uşağını köhüdə buraxıb gedən o arvadcığaz burda bu yad bir kişinin otağının ağzında nə qələt dartırmış.

Yavaşcadan xörəyi itin böyür tərəfindəki dünən-sırağa gündən qalan köhnə kasanın içinə boşaltdı. İt başını kasaya tərəf uzadanda arvad pillələrdən axdı, qoydu qaçdı.

Dünyanın harasına gəlib çıxmışdı bu kişi?

Bu səfər baş alıb yola düşdüyü daha üşüməkdən yox ölümün əlindən qçmağa bənziyirdi kişinin.

Yol uzunu _həryan_ bozarmış bir kökdə idi. Dünyanı, demə, bozarmış külboyasına salıb çıxartmışdılar. Rəng asarı yox idi. Fikirləşdi: “nəqədər zəhmət çəkib dünyanın boyalarını siliblər, gədələr.”

Doğrudan da təəccüblənməli idi. İşi-gücü buraxasan düşəsən xiyavanlarda nəki boya var siləsən. Bir nəfərdən elə bu işin dəlilini soruşdu. Soruşan kimi ikisidə bir birindən  huyuxub çəkindilər _bu kişi də sorğu verilən qardaş da.

Özünü bircə isti yerdə miz başında gördü. Birdən fikirləşdi: “bura haradı, görəsən, belə şərəmət oturmuşam mən?

Hər bir yer olurdusa olsun iyindən istisindən əl çəkməli deyildi. Adam axı dünyanın, bu sayaq başdan başa, soyuqdan-aclıqdan bozarıb donmuş canında gəlib belə bir isti yer tapsa ordan necə əl çəkə bilər? Belə istidən beləcə xörək  iyindən? Hələ isti`nən xörək iyi bir yana canında bircə addım atmağa da heyi, incarı qalmamışdı. Fikirləşdi: “yemək-zad olmasa elə ha burda qırağımı çəkəciyəm _Allah mənə rəhmət eləsin!”

Zırpı bir gədə də mizləri silən dəsmal`nan gəldi üstünə ki: “ədə, du` bas bayıra görək!”

Hara çıxacağıdı. Dedi: “nə bayırı!”

Zırpı gədə buraxası deyildi belə, kişi də durası deyildi _ölümcüllük`nən boynu yoğunluq mırız verdilər bir birinə. Çəkişdilər ama o boynu yoğun zırpı gədə bu ölümcül haldan-getmiş kişiyə bata bilmirdi. Boynu yoğun`la ölümcüllüyün işi bala bala böyüyürdü ancaq birisi _birdən_ arxadan gürüldədi: “ötür onu _deyirəm sənə!”

Boynu yoğunluq, deyəsən, quyruğunu dal qıçlarının arasına qısdıqda boğuşmaqdan vaz keçməli idi. Gədə donquldana donquldana kişinin boynunun arxasından tutduğu yaxanı buraxdı getdi obiri mizlərin başına.

Ötürüləndən sonra hələ təzə boğulmağı bilinirdi kişinin _gədə demə Nayıboğlu Əmid`in birisi de! Evi yıxılmış Əzrayıl idi can almağa gəlmişdi deyəsən! Fikirləşdi: “amma o birisi, o dadına çatan adam kim ola görəsən? Dünyada necə necə qudrətli adamlar tapılır`ey!”

Mizlərin başında, elə sən deyən, müştəri-zad yox idi. Tək canına oturduğundan özü də təəccüblənirdi.

Nə yaxşı dövrədə bir o qədər ona baxan uox idi. Başı yaman gicəlirdi. Nəfəsini güc`nən alırdı.

Yenə fikirləşdi: “ama bu gədənin üstünə çımxıran necə bir adam ola görəsən?” Adam nə desin. Səsindən birzad başa düşməli deyildi. Öz-özünə: “hər kim`di Allah dadına çatsın!” dedi.

Yaman yerdə dadına çatmışdı kişinin. Yoxsa ordan çıxmağı`nan xiyavanda tirlənməyi bir düşəcəyidi. Öz-özünə mınqıldadı: “di gəl indi bu Mərənd-ölüsünü götür.”

Özü də bilmədi nəcür oldü.

Gözünün qarası biraz alınan kimi mizin üstündə buğlanan xörəyi gördü, özü də xörəyin yanında _elə o balaca mizin üstündə_ “o” da, “o birisi” də, bəlkə “bir ayrısı” da, düzülmüşdü.

Qəribə yerə gəlmiş imiş. Ancaq Allah özü axırını xeyrə çıxardaydı. Fikirləşdi: “kötəyin də özünün elə bir qiyməti var. Haqqan adamı ölümdən qurtarır ki.”

Kişinin xəbəri olmadan əl-ağzı işdə idi _öz işlərini görürdülər.

İşin arasında kim`sə birisi gəldi o balaca mizin bir tovunda _qənşərdə_ kişi`nən üz-üzə oturdu. Kişi fikirləşdi: “müştəriyə bax müştəriyə! Birbelə boş boş mizlərdən`sə gəldi qaraqanqal kolu təkin qondu dimdiyimin qabağına. İndicə mırıdıb tikələrimi sayacaq.” Sonra özünə belə gəldi ki, ucadan: “utanma! Buyur say görək!” də dedi.

Sayırdı sayaydı, saymırdı saymayaydı. Yeməlini yeyib içməlini içəcəyidi. Sonrası da döysəydilər də döymüşdülər. Fikirləşdi: “qarın razı olsun kötək nədir ki!”

Belə bir o kimcığaza baxdı ki: “buyur kötəyi də şərik yeyərik!”

Tikəni sayan adam dedi: “necəsən, kişi?”

Səs çox da yad deyildi. Olsun ki, elə bayaqkı oğlanın üstünə çımxıran olaydı. Fikirləşdi: “eləysə, kişi demə fələyin özü de!” Kötəyi də eləcə özü vursaydı _atmasaydı o Hozuqulunun boynuna_ day ağalığı bunun haqqında təkmil edərdi.

Mınqıltı bir səs`lə: “ay fələk, ay fələk!” dedi.

Fələyin baxışı, üz-bənizi həzindən tanışlanan kimi olurdu, deyəsən. Fikirləşdi: “gədə, fələyin _axı_ nə tanışlığı? Adı gələndə adamın boğazı quruyur.”

O qıdıqlayan tanışlıqdan`sa tikəni ağzında, acı qurtumu boğazında saxladı baxdı. Qənşərindəki kişinin sözünə qulaq asdı: “çox yad baxırsan,” deyirdi o, “ama yoluvu düz gəlibsən.”

Diksindi. Fikirləşdi: “olmuya yenə yolum zindana düşübdü?” Sonra ucadan: “gədə, şansa bax`ey!” dedi.

Ağlını başına yığa yığa fikirləşdi: “ama zından bu sayaq olmaz.” Sonra da gülə gülə danışdı: “bura fələyin meyxanası`dı. Axı şah taj qoyandan yazıq fələk də əliboş qalıb meyxanadan-zaddan açır.

Fələk başladı kişiyə bir mahnı mızıldadı.

Kişini gülmək tütdü: “ay fələk,” dedi. “Belə bu mahnını sənün əlündən haray çəkənlər oxuyar. İndi sən özün oxuyursan. Nə olub, maralım?”

Fələk yenə həzindən oxudu.

Kişi fikirləşdi: “fələyin oxumağını eşitməmiş­dik ki on da eşitdik.”

Sonra birzaddan`sa ürəyi yanıxsınan kimi oldu. Fələk oxuyanda kişi: “evin yıxılsın, fələk,” dedi. “Sənin heç bir oxun caymaz? Düz vurarsan xala?”

“Necə bəyəm?” dedi fələk. “Olmuya sözlər düz dəyir bağrunda gizlətdiyin bir xala?”

Kişinin gözləri yaşardı: “bəh, Mıstafa, sənsən?” deyə soruşdu. “Görürsən day günümü. İt günündiyəm bax! Acından ölürdüm, ədə!”

Aydıncasına başa düşə bilmirdi qənşərində oturan o adam doğrudan Mıstafa dır yoxsa yox. Zehnində hərzad dumanlanırdı. Ancaq o qənşərində oturan adam deyirdi: “düz gəlibsən!”

Bu düz gəlməyi hardan haraymış görəsən?

Fikirləşdi ki, necə düz gəlmişdi? Yanı deməli, Dəmiryolu Meydanı`nın həndəvərindən _bu ölüvay kişi_ durub gəlib İstanbul xiyavanındakı bu Mıstafa`nın kaffəsinə çatdırmışdı özünü? Mıstafa`nın özü də, belənçik, əyləşmişdi qənşərində kişinin? İnanmalı deyildi, düşündü: “it canı istər!”

Nədən belə yeddi yol yolda ölməmişdi görəsən? Ucadan: “it canı istər!” dedi.

İt canı`la beləcə  fələyi bugün cana gətirmişdi. Mıstafa nə qayırırdı. Qənşərində oturan adam cana gəlmiş fələyin özü idi. Düşündü: “taxtından endiriblər gör nə yanıq yanıq oxuyur!” Yenə düşündü ki fələk də taxtından enib əfəlliyəndə adamın ürəyi yanır.

Özü də yaxşı bilmədi kimə danışdı: “fələk, heç bilirsən hardan hara yol gəlmişəm?”

O nəm-kimə bənzəyən kimcığaz elə: “düz gəlibsən!” dedi. “Hardan hara gəlməyivi bilmirəm ancaq düz gəlibsən!”

Halı törəli olsaydı Mıstafa`ya ürək evindən bir-iki oyun gələrdi xoşuna gəlsin. Yazıq ki, heyi yox idi. Soruşdu: “sən Mıstafa`san?”

Nə dediyini bilmədi.

Gözünün önündə o adam gah uzaqlanırdı bap-balaca birzada çevrilirdi. Gah yaxınlaşırdı üz-üzə otururdular. Yaxınlaşanda həndəvər bircür parıldıyırdı. Arada bircə çibin əringəc əringəc uçurdu. İllər imiş milçək-çibin görməmiş imiş sankı. Gülməyi tutdu: “tanışlar çoxalır, deyəsən,” dedi.

Qənşərində oturanın da gölməyi tutdu. Kişi fikirləşdi: “qəribə xoş əxlaq imış fələk!” Ona görə birdən soruşdu: “sən Mıstafa`san?”

Nə dediyini bilmədi.

“İndi ki sən Mıstafa`san,” dedi, “ya da Mıstafa deyilsən ama xoş əxlaq fələk`sən, qoy sənə bir kefli-oyunu oynuyum, hə? Sən də _balası_ məndən pul-mul istəmə ki. . .”

Birdən gözü o milçəyin əringəc əringəc uçmağına düşdükdə fikri caydı, sözünün davamını itirdi. “Atıb ha!” dedi. O qənşərindəki adam da gülümsündü.

Elə o sayaq gülməyini gördükdə durdu birtəhər kefli-oyunu çıxrtdı. Səbəllənə səbəllənə gəldi o adamdan paprız`nan bir kibrit aldı. Nə əzab`nan paprızı alışdırdı. Sonra yanar çöpü qoydu cibinə kibritin qutusunu yanar çöp yerinə atdı yerə. Indi bu baş-dib alışdırdığı paprızı hey çalışdı dodaqlarında yerləşdirsin. Axırda sol əli`nən dodaqlarının cövcüsünü tapdı. Sağ əlindəki paprızı qoya bildi dodaqlarının arasına.

Öz özü`lə çəkişirdi bəlkə getməyin kötəyindən`sə əlindən gələni bir iş görsün.

Oturanda lap nəfəsdən düşürdü.

Oturan kimi ərk`nən: “buyur kötəyivi vur mən gedim!” dedi. Gicələn başını qaldırand sankı o kişinin gözlərini yaşarmış gördü. Başını tovlayaraq: “sən də atıbsan ki!” dedi. “Dedim güləsən demədim bozluyasan ki!”

Qənşərindəki oturanın dodaqları qaçdı ancaq bu kişi gülümsünməyini çox uzaqlarda bap-balacalanmış gördü. Mınqıldandı: “Dünya`dı day!”

Birdən sözü dəyişdi: “keçən gecələrdə bilisən haralarda idim mən?”

Onun danışmadığını gördükdə artırdı: “London`da, Moskova`da düz Bolşoyi Teatr`ın özündə. Ti. . .” Özü də bilmədi “Tiflis”-in adını çəkməkdən niyə çəkindi belə. Sonra artırdı: “hamısında da gözəl tamaşalar oldu.”

Nədən`sə sözünün davamını qırıb dayandı.

O kişiyə dərindən baxaraq: “qadası,” dedi, “demə başına hava gəlib ha! Hava gəlmiyib ki başım mənim havalı dır.”

Daha birtəhər darıxan kimi olduqda oturmağa dözə bilmədi: “kötəyin-zadın varsa,” dedi, “vur durum gedim mən, qadası!”

O nəm-haralardakı kaffədən çıxanda nədən o adamcığaz əlini qoymuşdu bunun kürəyinə. Onun əli isti idi bunun kürəyi soyuq. Əynindəki qalın arxalığı çıxartdı atdı bunun kürəyinə. Əlində də bir şey qoydu bunun cibinə. Hərnə indi ancaq canını qızışdıran birzad idi.

Xiyavana birlikdə çıxanda eləcə bir taksı səslədi: “bu kişini apararsan,” dedi, “Dəmiryolu Meydanı`na. Bu da pulu.”

Sürücü: “çəşm!” deyəndə sankı onun adını da dedi.

Fikirləşdi: “dünyada necə əntiqə əntiqə adamlar olur`ey!”

Gönlü ancaq başqa birzad istiyirdi. Ürəyi fələyin halına yandığı üçün fələyin bütün günahını bağışlamaq istiyirdi. Xiyavanlar uzunu kefli kefli oxumaq istiyirdi. Ona görə, bir yol sürücüyə: “saxla görüm!” də dedi. Ancaq sürücü yaxşı başa düşmədi.

Kişi dərindən düşündü ki, daha bundan bu yana çətinlikləri fələyin əlindən deyil. Kim nə biləcəyidi yazıq fələk qaçıb dalda-bucaq bir yerdə meyxana açıb gillənir.

Taksının içi elə isti elə isti idi yuxlamağı gəlirdi. Taksıdan enəndə ağırlanırdı yuxlasın ancaq öz özünə: “bu gecə bir yerə-zada gedib səhnə-məhnəyə çıxan deyiləm,” dedi. “Bu gecə fəqət yatmaq!”

Yerindən durandan cibində bir zad olduğu üçün halı ala-qolay yaxşı idi. Hələ təzə yiyələndiyi o arxalıq`nan yatmağı da canını isti saxladıqda lap kef üstündə idi.

Bunun halı yaxşı idi ama dünya da dünyalığından əl götürmürdü _saymadığını da saymırdı.

Cibindəki puldan yenə birtəhər qızındı.

Getdi qapı cırığına baş-dib yapışdırılmış şəkilə yaxından baxdı. Up-uca bir bəsketbol oyunçusunun şəkili idi _Ucubınıq`ın birisi! O yekəlikdə topu bir əlli saxlamışdı. Yaxşı bilinmirdi ama sankı tamaşaçılar da iki göz satın alıb altdan üstə dörd-gözlü baxırdılar boyuna. “Xeyrin olsun!” dedi öz-özünə. “Xalqın Ucubınıq`ı da gör nə əziz-girami`di.”

Sonra fikirləşdi: “necədi bugün elə bu şəkilə baxım?”

Bir də yaxından göz zillədi. Baxarkən başa düşdü ki, o soyuqda bir o qədər də ayaqüstə dura biləsi deyil. Hələlik dalı çəkildi.

Şəkildən yadına birzad düşdü.

Otağın hansı`sa bucağında, jurnallardan cırılmış bircə dəstə şəkillər saxlıyırdı. Axtara axtara düşündü: “kimcığazların şəkilləri ola görəsən?” Yadına bir zad düşmədi.

Çox axtardı az tapdı. Yoruldu. Öz-özünə: “mırasa qalmış birzadı axtararsan tapılmaz!” dedi. Gəldi yerində oturdu.

Şəkillər necə şəkillər imişlər ki, jurnal kağızlarını əvvəlcə ortadan qatlayırmış, sonra bir də qatlayırmış. Ama hövləsək-hövləsək bura ora qaçdıqdan ötrü qoyduğu yeri yadına sala bilmirdi.

Yavaş yavaş inanırdı ki, bəlkə o şəkillərdən biri onun öz şəkili imiş.

Zeynində bu fikirdən bir nağıl başlanırdı, heyif, soyuq qoymadı. “Evin yıxılsın souq, sənin!” dedi. “Adamın fikrinin içinə də dolur!” Yorğana bürünərkən də: “adam nə bilsin,” dedi, “buza dönmüş mitil bir yorğandan başqa isti bir qucaq tapa bilmiyəcəyimiş.” Başını yorğanın altına soxanda, yorğana: “sənin də bir istin olsaydı mənə qismət olmazdın!” dedi.

Yorğanın altında çalışdı çox şirin birzada fikirləşsin. Dünənin naharından, ancaq, şirin birzad yadına düşmədi. Onun şirinliyindən idi bəlkə birdən şəkillərin harda olduğunu bildi. O biri lap köhnəlmiş köynəyinin cibində imiş.

Ehmaldan, kağızların əvvəlcə bir qatını sonra obiri qatını açdı. Əvvəlki kağızda şah`ın şəkili var idi. Amerika`da danışanda salmışdılar, “Bəşəriyət Qul­luqçu­larının Lejiyonu” adlı birzadı yola salmaqdan danışanda. Gözləri yaxşı seçmirdi ancaq şəkili görcəyin “Bəşəriyət Qul­luqçu­larının Lejiyonu” yadına düşdü. Elə ondan ötrü də bu kağızı jurnaldan cırıb saxlamışdı. Şah _durduğu yerdə_ şaq durmuşdu. Qızılbaş içinə getdiyinə görə, güman, təzəcə də bərberə getmiş imiş. Şəkildə əsla bilinmirdi ama hamının ağzı açıla qalmışdı.

Kişi fikirləşdi: “bu Amerika necə bir yer dir! Bax ora ayağı çatan İranlı məxluq başlıyır dünya bəşərinin hayına qalmağa.” Elə bunu bircə filəsof kimi kəşf etdiyindən bətər sevindi. Az qala nə axtardığı yadından çıxdı.

Nə axtardığı yadınadüşən kimi şah`ın şəkili olan kağızı tez qatladı keçdi obiri kağıza.

Çox ucaboy bir kişinin şəkili idi. Mınqıldadı: “bəlkə o qapı cırığına baş-dib yapışdırılmış bəsketbolçı gədənin bu da bir ayrı şəkili`di.”

Apardı qapının yanına şəkilləri tutuşdurdu ama birzad başa salanmadı. Gözləri yaxşı seçmirdi, fikirləşdi: “görəsən kim ola?” Bu fikirdən daha da maraqlandı. Onun`çun də durdu getdi taxtadan-zaddan tapıb gətirə od yandıra, sonrası da, odun istisində rahat oturub şəkilə törəli bir baxa.

Hava bozarırdı. Həryanı boz bulud burumuşdu. Otağın ağzında hələbi putluğun içində od şirin-şirin yanırkən tüstü buruluban göyə qalxırdı. Bu arada it`nən kişi o şəkilə şirin-şirin baxırdılar. Kişi gah inanırdı öz şəkili dir gahdan da boyunun çox çox uca olduğundan şəkkə düşürdü. Üzünü çöndərdi itə: “sən nə deyirsən?” deyə soruşdu, “bu şovqərib mənəm yoxsa mən deyiləm?”

Şəkili itə sarı artıq tutanda qaralmış gildirli-çatdaqlı əlləri birtəhər əsirdi. Əlinin əsməyini saymadı it də onun sorğusunu saymadı.

Aldığı çörək`nən bir tikə qoz halvasını bəlləliyib yeyəndə it öz payını istədi. Yoldaşvarı bölüşdülər.

Qəribə bir hal idi _bir əlində şəkil bir əlində də dadlı bir halva bəlləsi, bir yandan da odun şirin-şirin yanması itin də ərk`nən baxması. . . Hələ dalandan _deyəsən_ bir arvad xaylağının da baxıb qayıtması. . .

Gözləri işıqlanırdı ki, birdən şəkilin ətəyində silinmiş bir sözü ala-qolay oxuya bildi.

Yeyib qızışandan sonra gönlü yaman çay istiyirdi.

Üzünü tutdu itə: “qulaq as gör nə deyirəm,” dedi. “Mən ki çaysızlıqdan lap ölürəm, səni bilmirəm. Durub gedəciyəm qəhəxanada-zatda doyunca çay içəciyəm, bildin? Sorası da ordan baş alıb gedəciyəm düz bu şəkilin kimcığaz olduğundan baş çıxardacıyam. Bunu da bildin? Naharı ki, özün gördün, var-yox bölüşdük. İndi istirsən`sə buyur gedək çayı-zadı da bölüşək, ancaq arada gileylik olmasın.”

İtin _elə bil_ bu nahardan bir o qədər xoşu gəlməmişdi.

Şəkilin qırağında nə yazıldığını bundan ondan soruşa soruşa getdi. Bu avtobusdan o avtobusa endi mindi ancaq çatdı ora.

Girişdə biləsindən pul aldılar bilit verdilər. Pulun beləcə xərclənməyinə heyifsiləndi.

Girişdən o üzə hasarlanmış aralıqda beş-on dənə dəvəquşu`la durna dolanırdı. Havanı heyvan zil-təzəyi`nən ot-saman iyi bürümüşdü. Ordan sovuşandan sonra qurdların neçə dənə ayrı ayrı qəfəsləri idi, sonra çaqqal, dovşan, porsuq, meymun. . . qəfəsləri. Meymun qəfəslərinin qabağı basdırıq idi. Sonrası açıq yerdə bir Hindistan filini ayağından yekə bir tövlə mıxına bağlamışdılar. Gözlərinin içinə milçək girirdi. Ömrünün bütün boyunda yaxından görməyinə o qədər maraqlı olduğu fil adlı heyvanın indi bu qədər həqir bir mövcud kimi göründüyünə inananmırdı. Ürəyində: “kaş sən də dünya “bəşəriyyət”-indən olaydın belə, dadıva çataydılar!” dedi sovuşdu.

Ondan sonra da hasarlanmış böyük yerdə _yarğandan o üzə_ bircə Kərgədən öz balası`la bu yan o yana gedirdi. Qənşər qəfəslər də quşlar`la dolu idi. . . Fikirləşdi: “dünyada gör nə həqir bir zadları əzəmətli görürmüşlər. Bunlar heç tamaşaçı kimsə birini də maraqlandırmırlar ki!” Yenə öz filəsoflandığından öyündü.

Sağ yana çönəndə, buruq yolacağın dibinə yaxın, gördü çox adam _uşaqlı-böyüklü_ toplaşıblar. Demək, dünyanın fəlsəfəsi də burda idi filəsofları da. Getdi ora sarı. Yavaşcadan adamların arxasından baxdı.

Qəfəsin içində birisi oturmuşdu. Bir an fikrə daldı: “mən orda nə qayırıram?”

Birdən birə, Qəfəsdəki kişi qalxdı ayağa. Çox çox uca bir boyu var idi. Kişi indi bildi ki, qəfəsdəki adam bunun özü deyilmiş. Bəlkə qədimlərdə tanışlığı olan Qulalı kişi dir. Ama qaldı: “nədən belə qəfəsdə?”

Biləsinə yeməli atırdılar. Çoxları başlarını tovluyurdular: “belə də iş olar?” deyirdilər. “Hayat`la tanışlıq” üçün gətirilmiş uşaqlar: “Əli-ğul, Əli-ğul!” deyə deyə hasarın bu üzündə həyəcanlanırdılar. Əl çalıb çığıranda gözlərində inanılmaz bir dayazlıq çarpınırdı. Bəziləri biləsinə daş-qum atanda səsləri zilləşirdi. Qulalı, ama, onlara baxmırdı. Sankı halı xoş deyildi. Öz ağırlığını saxlayanmadan, deyəsən qayıtdı bayaqkı yerində oturdu.

Bir oğlan uşağı yoldaşından soruşdu: “şah çox atılar yoxsa bu?” Yoldaşı təkcə çiyinlərini qaldırdı.

Kişi özünün uşaq olub sorduğu suallara fikir verdi. Sonra fikirləndi ki, nədən`sə dünyada atılmaq yarışı var ama hozuqululuq, pezəvəklik yarışı yox dir.

Qulalı başını qaldırdı. Qəribə bir halda bircə anlıq tamaşaçılara baxdı. Bu sayaq baş qaldırıb baxmaq öz əlində deyildi. Baxışın özü bircə yırtıcılıq hissindən yarandı. Beləlik`lə də, adamı başqa bir sayaqda diksindirirdi. Aradaki o hasar anayın bir duyğudan törənmiş hasar idi. Bircə anda tamaşaçıların da Qulalı`nın da baxışlarını çəkdi özünə sarı _gözəl bir duyğu kimi. Deməli, tanışlığın əldə olan ən ortaq nöqtəsi idi bu hasar.

Kişi hasarların navaxtdan yaranmasına fikirləşdi.

Qulalı başını bir də qaldıranda düz kişinin gözlərinə baxdı, aralarında hasar yoxumuş kimi.

Kişinin canında qaranlıq birzad diksindi. Əsla bilmədi o qaranlıq nədir. Ama bütün ömrünü huyuxduğu bir zada bənziyirdi. İnsan adlı heç bir mövcudun iqtidarı çatmayan bir nöqtə silkələndi canında.

Nə bu salam verdi nə o salam aldı. İrbelə tamaşaçının arasında onun baxışı yalnız buna sataşdı sonrası da közərən köz kimi bir an parladıqda görünməz-bilinməz bir külün altına quylandı getdi _heyif o baxış, heyif o baxış!

Dünyanın bütün sirrini özü`lə apardı o baxış. Ömür boyu bütün cavab tapmadığı sorğuları o bircə anlıq baxışdan soruşacağıdı. Soyuqdan kişi titrədi.

Kişi yenə göz gəzdirdi. Qəfəslərin heç birisinə bu qədər tamaşaçı toplanmamışdı. Fikirləşdi: “hansı qəfəsdə bu baxış dərinlikdə bir sirr olar ki!”

O baxışı bir daha da görmək istitiyirdi ancaq basdırıqdan öz yerində rahatcasına dayananmırdı.

Qulalı bir yol da baxdı ama baxışında heç bir dərinlik heç bir ağırlıq yox idi. Əsla dünya adında birzad tanımırdı.

Başı gicəldi. Yavaş yavaş geri çəkildi. Özünü evə çatdırmağa inananmırdı.

Qayıdış başı çox çalışdı adamın Vəhş Bağında olduğuna inansın ancaq inanmağına bir dəlil tapanmadı. Qocalığına görə gözləri pər pər çalırmış, yaxşı görə bilməmiş imiş. Özünü danlayarkən: “kişi, utanmısan!” dedi. “gözlərin yaxşı görmüyüb. Adamı da gətirib Vəhş Bağında qəfəsə salarlar?”

Fikr edirdi bəlkə “ay” kürəsinə getmiş imiş indi qayıdır. Yoxsa bəlkə də Afriqa çöllərində bircə zərrəfə`yə minmiş imiş. O da olmazsa, bəlkə Brejnev`ə qaranlıq bir dəhlizdən qəfildən atılaraq: “pıxxx!” demiş imiş. Bəlkə də Əlahəzrət`in arvadı`nın üzündən _qəfildən atılıban_ öpmüş imiş. Hər birisi olursa olsun ancaq əcayib bir olay olmuşdu _yadında deyildi.

Otağına çatanda həryan qaranlıq idi. Əlinin çatlağı biraz qanamışdı göynüyürdü. Canında üşütmə var idi. Ancaq otağa soxulmağa da halı olmadı, od yandırmağa da. Oturdu otağın ağzında taqqır soyuq yerdə. Göydən tozanqı, narın narın _hərdən bir_ qar düşürdü, burula burula. İt öz gecə-sümsünməyinə getmişdi.

Göyden olduzlar daha adama baxıb baxıb gözcük vurmurdular. Şəhərin əndiz dövrə-həndəvər çırıltıları əzcüzə ulduzlar kimi yerə sərilmişdilər. Aydan da çoxdan idi xəbər-ətər yox idi. Dörd-beş il irəli Nil Armstronq adlı bir gədə ardıca da Edvin Aldrin adlı birisi “Apollo” adlı göygəmisi`nən, “Klombus” adlı aygəmisi`nən aya gedib gəlmişdilər. Ay olmuşdu onlarınkı. Bəlkə də _bəxtəvərlər_ ayı indicə qoymuşdular evlərinin yuxarı taxçasına, belə ki, yarısı bunun yarısı da onun _bəlkə də yekə parçası Nil Armstronq`ın. Kim inanacağıdı indi bu aysız axşamda kimcığaz getdi aya qayıtdı.

Fikrə getdi: “yaxşı! Mən indi aya getməmişəm onda bəs nə iş görmüşəm bugün?”

Uzaqlara baxa baxa çox çalışdı zərrafə minib çapmağı zeynində canlandıra ya da yoldaş Brejnev`in qəfildən “pıxxx!” eşidib qorxmağını. Ama hamısından şirin mələkənin üzündən öpməyi idi. Mələkənin üzü ağla sığmayan həp-həzin bir ətir iyinə bürünmüş kimi elə canasinər, ilıqcasına istilənirdi ki düz səhərin özünəcən onun yumuşaqlığına, ətirli nəfəsinə fikirləşmək istədi.

birinci fəslin sonu