آذربایجان تاریخی
آذربایجان موغام موسیقی سینین قیسساجا تاریخی(۱)
یوردوموز آذربایجانین اسگی تاریخی ،کولتورووهابئله مدنیتی چوخ درین
ومفصل آراشدیریلماییبدیر،اونا گؤره بیزیم اسگی دؤورلرده مدنیتیمیزدن ،اینجه
لریمیزدن اوجومله دن اسگی موسیقی میزدن چوخ بیلیم اله گلمه یبدیر.اؤرنک
اوچون ماننالاردان وبعضی آراشدیریجی لارین دئدیک لرینه گؤره مادلاردان
بعض ابیده لر اله گلیبدبر کی اونلارین بیرینده بیر ساز لا سازچالانین
شکیلی ثبت اولوبدور.بوندان علاوه یئنه ده آراشدیرجی لارین دئدیکلرینه
اسالاناراق زرتشت شریعتینین روحانی لری کی موغ آدلانیرمیشلار اؤزشرعی
دبلرینده موسیقی دن یارارلانیرمیشلارواویستا کیتابینی موسیقی
هاوالاریله اوخویورمیشیمیشلار،بئله لیک له موغام موسیقی سی یارانیر
وبواساس لاموغامین قایناغی موغ دان اولموشدور کی موغ لار مادلارین بیر
طایفاسی ساییلیردیلار وبوتون اسگی دؤورده زرتوشت شریعتینین ایش لرینه
یالنیز بونلار یئتیشردیلر.
آذربایجانی موسیقی سی مین لر ایل تاریخ بویوندا دیر چه لنمیش وموسیقی
دونیاسینا اورمولو صفی الدین ،ماراغالی عبد القادیر،اوزئییرحاجی بیگلی
،ابوالحسن خان ایقبال آذر وباشقا بؤیوک موسیقی چی لر کیمی بؤیوک موسیقی
چی لرتوحفه وئرمیشدیر آنجاق آذربایجان موسیقی سیندن دانیشیلسا ،بو
موسیقی موغام موسیقیسینده قوتولماییر،بلکه موغام بونون بیر بؤلومو دور
واوندان باشقا آشیق ،پاپ موسیقی سی سی ده وار. ماراقلی بودورکی
آشیق موسیقیسی یالنیز نورک میلت لره عاییدیر وباشقا میلت لرین موسیقی
سینده بو بؤلوم گؤرونمه ییر.آذربایجانین آشیق موسیقی سی بیر گئنیش بیر
دنیز کیمی بوگونلوکده ده دالغالانماقدادیر بو یئره یئتیشمیشکن دده
قورقوت دان واونون ناغیل لاریندان،کوراوغلونون ایگیتلیک
لریندن،اصلی وکرم ،قاچاق نبی وباشقا گؤزل آشیق ناغیل لاریندان کی
آشیق لار اونلاری خالقین ایچینده اوخویارمیشلار،آدآپارماساق سؤزلریمیز
یئتر سیز وناقیص اولارآنجاق هله لیک موغام موسیقی سیندن سؤزآچاجاغیق
واوبیری بؤلوم لردن گله جکده دانیشاجاغیق. بو ایکی بؤلومه
پاپ موسیقی سینی ده آرتیرساق بوحساب لاآذربایجان موسیقی سی اوچ بؤلوم
دور :موغام ،آشیق وپاپ موسیقی سی .
آردی وار...
گونش 1387 قوچ آیی 18
آذربایجاندا تقویم وگون سایارینا بیر باخیش (1)
گون سایاری کی عربجه تقویم
اوُروپادیللرینده ،Calender وفارسجا گاهشماری آدلانیرچاغی نئجه اؤلچو ائتمک واونو کیچیک چاغ عوُنصورلارینا(گون ،آی ،ایل
و...) بؤلمک وانسانین بوعونصورلاردان یارارلانماق دئمکدیر.
اینسان تاریخ بویو مدنیتینی اؤز احتیاج لارینا اویغون یارادیرباشقا
سؤزله دئسک ،اینسانین احتیاجی مدنیتی یارادیر.گون سایاری مدنیتین
عونصورلاریندان بیری اولموش وهر میلت اؤزاحتیاج لارینا اویغون اؤزونه
اؤزل بیرگون سایارینا مالیک اولموشدور،بوناگؤره بوتون میلت لرین گون
سایارلاری واردی.
اسگی چاغ لاردا اینسان اکینچیلیک ،مال- داوار بئجرمک و...اوچون بو
احتیاجی اؤزونده گؤروردوکی یئری اکمک،محصولو بیچمک ،اونو ییغیشدیرماق
و..اوچون چاغدان یارارلانسین وبو ایش لرین هر بیرینی اؤزچاغیندا یئرینه
یئتیرسین ویا مال - داوارچیلیق ایشینده ده بو احتیاجی اؤزونده گؤروردو،
بونا گؤره او آی ،اولدوزوگوندن
یارارلانماق لا اکینچیلیک و..ایش لرینی نئچه دؤوره یه بؤلوردووبونلارین
هربیرینه آد قویوردو ،اؤرنک اوچون یایین ایکینجی واوچونجو آی
لارینا قورابیشن وقویروق دولان آدی وئرمیش.اینسان بویول ایله ایل لر
بویو اکینچیلیک ائدیردی و... . بو ایش سونرالار دیرچه له نیر (ترقی
تاپیر)وبئله لیکله او میلت اؤزیاشاییشی اوچون اؤزل بیر گون سایاری
یارادیر .
بوسؤزلرهئچ بو آنلامی داشیماییر کی هر میلت یالنیز اؤزال ایله وباشقا
میلت لرین دخیل اولماما سی لا اؤزونه اؤزل گون سایاری قورور،بلکه ده
کولتورون ومدنیتین و
ا اؤزللیک له گون سایارینین ذاتی دیر کی اؤزگه میلت لردن
ایزآلسین و بیر اؤزل گون سایاری نئچه مدنیتین قاریشماسی لا تشکیل
تاپسین،آنجاق بیر میلتین او گون سایاریندا ایز بوراخماسی ،اومیلتی او
ارزل گون سایارینا مالیک ائدیر. اؤرنک اوچون آذربایجانین بوگونکو گون
سایاریندا چئشیدلی میلت لرین تاثیری اولموشدور، اوجومله دن :عرب
لر،فارسلار،تورک لر(آذربایجان تورک لریندن باشقا)،موغول لار وباشقا
میلت لر.
گونش گونش 1387 قوچ آیی 17
نوروز بایرامی
نوروز بایرامی بوتون آذربایجانلی لارا قوتلو اولسون
کولتور نه دئمک دیر؟
هرمیلتیین اؤزونه اؤزل کولتورو ومدنیتی واردی کی اونو یارادانلار
یالنیز اومیلت اولور.کولتورا چئشیدلی آنلاملار ساییبلار،اوجومله دن
:سؤزجوک توپلومو - ایناملار واعتیقادلار - رسم لرودب لر- شنلیک
لر- و...
کولتورون آنلامی چوخ گئنیشلی اولموش واوندان بوتون بیربوتون تعریف اله
گتیرمک چتیندیر.کولتور چاغداش آنلامیندا culte – culture) اکمک،قوللوق
ائتمک) کیمی اوروپا دیل لریندن آلنیمیشدیر وعربجه الثقافه وفارسجا
فرهنگ دئییلیر.توپلومسال بیلگی لرینین (علوم اجتماعی)آراشدیرجی لاری
اینسانیین تاریخ بویوندا وارلیغینی ،اله گتیرمه لرینی(دستاورد) ایکی
بؤلومه بؤلورلر:
1- معنوی اله گتیرمه لر: بیز اونلاری کولتور آدییلا تانیریریق وبوتون
او زادلار دیلار کی اینسانین دوشونجه سی ، دویغوسو وبوتونلوکده روح
ایلا ایلگیلی دیلر، معنوی اله گتیرمه لردن بئله آد آپارماق اولار:
دوشونجه لر(افکار)،اینام لار، دب لر ،اویون لار ، شنلیک لر،دیل وادبیات
و...
2- مادی اله گتیرمه لر: بونلاری اینسان یاشاییشینی تسهیل ائله مک اوچون
یارادیبدیر واونلارین یارانیش عیلتی اینسانین یاشاییشدا اونلارا
احتییاج اولماغینا قاییدیرواینسان نسلینین آردیلی
اولماسیناگؤره اینسان اونلاری ساخلامیش ودیرچه له ندیمیشدیر(ترقی
وئردیرمیشدر) . بوجور اله گتیر مه لره مدنیت دئییبلر. واونلاردان بئله
آدآپارا بیلریک : بوتون بیلگی لر - یاشاییش وسیله لری - ائو تیکمک -
قاب لار- گئییم لروپالتارلار - یئمک لر- شهر تیکمک - خط ویازی
یازماق و...
نوروز بایرامی
آذربایجان میلتینین ده اؤزونه اؤزل بیر کولتورو ومدنیتی واردی کی اون
تاریخ بویو آذربایجانلی لار یارادیبلار، تورک دیل وادبییا تیندان
توتاراق چئشیدلی اویونلار ،ناغیل لار ، اوسطوره لر ،بایاتی لار،آتالار
سؤزلری ،...،دب لر،رسم لره کیمی آذربایجان کولتورونده یئرله شیر.
بو رسم لرین بیری « نوروز بایرامی » اولموشدور کی مین لر ایلدی کی
آذربایجان میلتی نئچه قونشو میلت لریله یاناشی بوبؤیوک شنلیگی عزیزله
ییب ویولا سالیرلار. بودبین باشقا دب لر کیمی اوسطوره وناغیل لا
قاریشماسینا گؤره بو دبین ایلک دفعه هاردا ، هانسی دؤورده وکیم لرین
طریق ایله توتولماسیندان دقیق بیر بیلیم یوخدور. ایرانلی لار بو شنلیگی
اؤز اوسطوره لی شاهلاری جمشید له باغلی دوشونورلر،تورک لر بونو اوغوز
لا ویا بوز قورد لا ایلگیلی دوشونرلرو... تاریخچی لرین
آراسدرمالارینا اساسلاناراق نوروز بایرامینین کؤکو
ایک چای آراسی(بین النهرین)مدنیت لرینه یئتیشیر وباشقا میلت لر بو دبی
اورادان آلمیش واؤز کولتورلاریلا قاریشدیرمیش، اونا بیر زاد آرتیرمیش
ویا اوندان بیر زاد اسگیرتمیش واونو منیمسه له میشلر واونو
بوگونکو شکلینه سالمیشلار. بودب ایستر تورک لره - ایسترایرانلی لارا -
ایستر باشقا میلت لره اسگی دؤورلرده میلی بیر شنلیک
اولموشدورآنجاق سونرالار ایسلام دؤورونده شریعت بویاقی
آلمیشدیروبوگونلوکده بیز بونو میلی وشرعی بیر شنلیک ساییریق .بو ایضاح
ایلا کی بونون میلی بویاقی شریعته گؤره آغیردیر. نوروزو توتان
لارایسلام دؤورونده بیر پارا شرعی شنلیک لره (دوزگون یا یالان)
اساسلاناراق ایسته دیلر نوروز بایرامینی ایسلام شریعتی تایید ائتسین
ونئجه ده کی بئله اولدو.اؤرنک اوچون
پیغمبریمیزمحمد(ص)،ایمام علی(ع)نی موسلمانلارا خلیفه سئچن گونونو(غدیر
خم) نوروز بایرام ایلا بیر گونده اوز وئرمه سینی دوشونوردولر.
نوروزون اساسی ، اینساندا ،دوغالدا(طبیعیت) تغییر ودؤنوش دورنئجه کی
بایرامدا اؤلموش دوغال یئنی دن بیرده دیریلیر،اینساندا کئچمیش
ایلی قوتارماقلا یئنی بیر ایله گیریر.بومسئله ده آزجا دیقت ائتسک
دوشونریک کی نوروز بایرامیندان چوخلووئرگی (ایلهام) آلماق
اولار،یالنیزاوصورتده کی ایسته یک.
نوروز بایرامی بوتون آذربایجان میلتینه قوتلواولسون
گونش 1386- بالیق لارآیی- 21
بابک خورمی قونودا
بؤیوک بابک خورمی نین یاشاییش ودورومونا
بیر باخیش
ایسلام شریعتینین آذربایجانا گلمه سی عرب لرین قیچین بواؤلکه یه آچدی
آذربایجانلی لار ایلک عرب لرین بو ارلکه یه گلمه سینده ایسلاما اینام
گتیرمه دیلر بلکه اونلار جزیه(وئرگی ،مالیات)وئرمیش واؤزشریعتلرینده کی
زردوشت شریعتی اولموشدور قالدیلاروسونرالار اؤز اختییار لاریلا ایسلاما
اینام گتیردیلر آذربایجانین عؤمر دؤورونده فتح اولماسی بواؤلکه
نی نئچه یوز ایل مودتینده عرب خیلافتی آلتینا سالدی .بئش ایله یاخین
ایمام علی (ع)ین دؤوروندن باشقا ، بوتون اوموی وعباسی خیلفه لرین
دؤورونده،عرب آذربایجانی چالیب - چاپمیش واؤلکه نین ثروتینی تالان
ائتمیش ، اینسانلارین اؤلورموش ویا دوستاق ائتمیش وباشقا ظولم
لرکی سایسان سایا گلمز.
بووضعیتده بابک آذربایجانین بیلال آباد کندینده دونیایا گلدی اونو
آتاسی عبدالله خورمی دؤیوشچولریندن ایدی کی عرب لره قارشی موباریزه
ائدیردیلر. بابکین آتاسی بیر گون ساوالان داغیندا ابوعیمران آدلی بیر
شخصین الیله یارالانیر ودونیادان گئدیر.اونون آتاسینین اؤلوموندن سونرا
آناسی (تاریخ لرده بورومند یازیلیب)چتین لیکله اونوبویودور.بورومند
کندین اوشاقلارینا سود وئرمگیله واونلارا ایشلمگیله وبابک ده کندین
حئیواناتین اوتارماغی لا باشقا سؤزله دئسک یوخسوللوقلا عؤمور
کئچیردیرلر.
گونلرین بیرینده جاویدان ؛خورمی دریوشچولرین باشچی سی زنجاندان
بذه قاییداندا بابک گیله قوناق اولور جاویدان بابکی هوشلووشوجاعتلی
دوشونور وآناسیندان ایسته ییر کی اونو بذه اؤزیانینا آپارسین وآیدان
آیا اونو آیلیغینی آناسینا گؤندرسین .بورومند قبول ائله ییب وبابک
جاویدان لا بیرلیکده بذه گئدیرلر،گؤره سن بذ داغی بیلیردی
، بابک و جاویدان بیلیردیلر کی بیر گون بواوغولون آدی دونیانی گؤتوروب
وظالیم لرین اورگینه قورخو سالاجاق.
ایللر کئچیربابک ایگید اولورو جاویدانین وصیت ایله خورمی لرین باشچی سی
اولوراو22- 20 ایل بوتون مامون وموعتصیمیین قوشون لارینی آرادان آپاریر
واونلارین چوخلو قوشون باشچی لارینی اؤلدوروب ویا دوستاق ائدیر.آنجاق
او افشین نین وائرمنی حاکیمی ،سهلین خیانتیله دوستاق اولونوروموعتصیم
اونواؤلدورورواونون باره سینده چوخلو
سورغو(سوال)لارجوابسیزقالیر.بو
جوابلاری و بابکیین نه اولدوغونو ،اونون یاشاییشی ،دؤیوش لرینی ،
آذربایجاندا آپاران ایشلرینی ،بابکین وخورمی لرین دوشونجه لرینی وایستک
لریینی و... اودؤورده ویا اوندان سونرا یازیلمیش کیتاب لاردان آلماق
اولار آنجاق بو ایضاح لا کی اونلار خیلافته باغلی اولموش وکیتاب
لارینداچوخلو گرچکلری یازمامیش ویا یازدیقلاری تعصوب اوزوله
اولموشدور.طبری،مسعودی،یعقوبی،ابن اثیرو...کیمی تاریخچی لرین کیتاب
لاری اوجومله دن دیلر.بونلاریانلیش ،یالان ،...وتعصوبلی یازیلسالاردا ،
بابکین باره سینده ایلکین قایناق لاردیلار واونلاردان
کئچمک اولمازآنجاق اونلارین گرچکدن اوزاق بیلیم لرین قیراقا قورساق
ائله یه بیلریک بابکی یاخشی تانییاق .تانری ایسته سه یاخین گله جکده
بابک قونودا (مورد)آراشدیرمالار اولاجاق .
گونش 1386- بالیق لارآیی - 21
آذربایجانین اسگی دؤورده تاریخی جوغرافییاسی(1)
تاریخی جوغرافییا نه دئمکدیر؟
آذربایجانین تاریخی جوغرافییاسینا گیریشدن قاباق ، گرکلی دیر کی
تاریخی جوغرافییالا قیسسا شکیـــلده تانیــش اولاق. بو بیلیم ایکی
موستقیل تاریــخ وجوغرافییا بیلیم لریندن دوزلیبدیر آنجاق نه جور؟
هرنه دن قاباق بوایکی بیلیمین عونصورلرینی قیساجا آراشدیرماق فایدالی
اولار، تاریخ ساده جه تعریفده ایلای لارین(حوادث) بیر یئره
توپلانماسیندان دوزه لیر و ایلای تاریخین کؤکو واساسی دیر،هر ایلایین
اوچ عونصورو وارکی بئله دیلر:چاغ(زمان) ؛ کی ایلایین هانسی چاغدا
ونئچه مودتده اوز وئرمه سینی گؤستریر، یئر(مکان) ؛ بیر ایلایین هانسی
یئرده ایتیفاق دوشمه سینی بیان ائدیر، اینسان ؛ ایلایلاری یارادان
اینسانلار دیلار واینسان هم چاغین وهمده یئرین ایزی(تاثیر)
آلتیندا قالمیش واونلارا ایز بوراخیر.
اؤرنک اوچون : چالدیران ساواشیندا بواوچ عونصورو:چاغ ،یئرواینسانی،
بئله گؤسترمک اولار: چالدیران ساواشی ه.ق 930ینجی ایلده
(چاغ)،چالدیران دوزونده (یئر) عوثمانلی وصفوی قوشون لاری
آراسیندا(اینسان)اوز وئرمیشدیر.
جوغرافییانین ، تاریخی جوغرافییا ایلا ایلگییلیکده (ارتباط)اولماسیندا
مؤحیط ان اساسی بیرعونصور سایا گلیر مؤحیطی تشکیل وئرن دوغال(طبیعی)
عونصور لاردیلار،اوجمله دن :داغ - دره اورمان (جنگل)- چای -
دنیزو...بونلارین بیر- بیرینین یاناشی اولماسیندان مؤحیط
یارانیر.مؤحیط ،یئر ومکان لا فرقلی اولاراق و اونون آنلامی یئردن
گئنیشلی دیر.
اؤرنک اوچون ماراغا بؤلگه سینین دوغال مؤحیطین یارادان سهند داغی -
صوفی چایی - اورمو گؤلو و...دیر.
تاریخین عونصورلرینی(یئر،چاغ،اینسان)وجوغرافییانین اؤنملی عونصورونو(
دوغال مؤحیط)بیر یئره توپلاساق، تاریخی جوغرافییانین عونصورلرینین
بیربیریله قاریشیقیندان بو بیلیمین ان اؤنملی رول لارین
بئله گوسترمک اولار:
- تاریخی جوغرافییا اینسانین مؤحیطه ومؤحیطین اینسانا ایز بوراخماسینی
یاخشی گؤستره بیلرفبو ایضاح لا کی قاباقجا لارتئکنولوزی عصرینه جه
مؤحیطین اینسانا ایز بوراخیلیشی چوخ اولموشدور و اینسانین مؤحیطه
ایز بوراخماسی آرتیبدیر.
- تاریخی جوغرافییا طریقیله ائله یه بیلریک بوگونکو شهرلرین کئچمیشده
نه جور اولوغونو آیدین بیلک ویا او شهرلریله کی کئچمیشده واریمیش
وایندیجه یوخدور تانیش اولاق .
- بوبیلیم اسگی دؤولتلرین سینیرلرینی (سرحدلری) ایستر
سییاسی - ایستر کولتور - مدنیت سینیر لرینی یللی ائده
بیلر.
- تاریخی جوغرافییا ایندی کی بؤلگه لرین،شهرلرین کئچمیشده
آدلارینی وآنلاملارینی -شهرلرین قوروجولارینی- وبؤلگه لرین
گئنیشلیک لرینی گؤسترر.
- و...
آردی وار...
گونش۱۳۸۶ - بالیقلار آیی - ۲۰
آذربایجان اراضیسینین گئنیشلیگی
آذربایجان اولکه سی دونیانین مدنیتلی گوزل و اونملی (بااهمیت ) اولکه
لریندن بیری دیر . بو اولکه مینلر ایل تاریخ بویو واحید بیر اولکه نی
تشکیل وئرمیش و نئچه دوورده موستقیل اولموش بعضی دوورلرده آذربایجانین
اوز یئرلی لری (بومی)اورادا حوکومت ائله میشلر وبعضی دوور لرده ده
قونشو میللت لر ویا اوزگه وموهاجیم میللت لر اورادا حوکومت ائتمیشدیلر
آنجاق آذربایجان ایندیکی دوورده نئچه یئره بولونوب دور .
آذربایجان اراضیسینین گئنیشلیگینی بئله گوسترمک اولار:
قوزئی آذربایجان(جمهوری آذربایجان ):
- شیروان - شکی- قازاخ - موغان - گنجه - ناخچیوان و...بولگه لریوائرمنی
لر طرفیندن ایشغال اولونموش قاراباغ ولایتی
- قوزئی آذربایجاندان ائرمنی لر طرفیندن آیریلمیش ولایتلر : گویجه -
زنگه زور - چوخور سعد(ایروان ) و...
- بورچالی وباشقا بولگه لر کی گورجوستانا آرتیریلیب .
- دربندوباشقا ولایتلر کی داغیستانا آرتیریلیبدی .
باتی آذربایجان(آناتولی شرقی ):
بوبولگه صفوی لر واونلاردان سونراکی حوکومت لر دوورونده
آذربایجاندان آیریلیب وعوثمانی یا ایندیکی تورکییه اولکه سینه یاپیشمیش
قارص - ارزروم- ارزنجان - وان - ایغدیر وباشقا ولایتلر باتی
آذربایجاندان ساییلیرلار.
گونئی آذربایجان:
بو بولگه آذربایجانین بویوک بولگه سینی تشکیل وئریر و۱۱بولگه نی شامیل
اولور.
۱- اردبیل ولایتی : اردبیل - موغان - خییاو (مشکین شهر) - خالخال و...
۲- شرقی آذربایجان : تبریز - قاراداغ - مرند - ماراغا - دئهخارقان -
سراب و...
۳- غربی آذربایجان : اورمو ـ ماکی - خوی - سالماس - سولدوز - اوشنوییه
- سویوق بولاق (مهاباد ) - عربلر(سردشت ) - خانا (پیرانشهر) - بوکان -
تیکان تپه و...
۴- خمسه ولایتی : زنجان - قیدار - ابهر - یوخاری تاریم - سولطانییه
و...
۵- قزوین ولایتی : قزوین - تاکیستان - آشاغی تاریم ـ بویین زهرا و...
۶-بیجار - قوروه ولایتلری کی کوردوستانا آرتیریلیب.
۷- اسدآباد - باهار - کبودرآهنگ - رزن و... ولایتلر کی همدانا
یاپیشدیریلیب.
۸- ساوا - زرندیه - مامونیه - کومئیجان و... ولایتلر کی سولطان
بادا(اراک ) علاوه اولونوب .
۹- خلجیستان - کوهک و...ولایتلر کی قوما آرتیریلیب .
۱۰- ورامین - کرج - رئی- ایسلامشهر - شهریار - ساووج
بولاق و..باشقا بولگه لر کی تئهرانا ضمیمه اولونوب.
۱۱ - انزلی - اسالیم - تالیش - آستارا و.. ولایلر کی گیلانا
یاپیشدیریلیب.
گونش1386-قوواآیی-27
اون ایکی شهریور بیانیه سینین اصل متنی
اون ايکی شهريور بيانيه سی
اصل ۱- ايرانين استقلال و تماميتينی ساخلاماقلا برابر آذربايجان
خالقينا داخلی آزادليق و مدنی مختاريت وئريلمه ليدير کی، ائده بيلسين
اوزونون فرهنگی يولوندا و آذربايجانين آبادلاشماسی و ترقی سی اوچون
عموم مملکتين عادلانه قانونلارينی گوزله مکله برابر اوز سرنوشتينی
تعيين ائتسين٠
اصل ۲- بو منظوری حياتا کئچيرمک اوچون چوخ تئزليکله ايالت و ولايت
انجمنلرينی انتخاب ائديب ايشه باشلاماليدير. بو انجمنلر فرهنگی،
بهداشتی و اقتصادی ساحه سينده فعاليت گوسترمکله برابر قانون اساسی
موجبينجه تمام دولت ايشچيلرينين عملياتينی تفتيش ائديب اونلارين تغيير
و تبديلينده اظهار نظر ائده جکدير٠
اصل ۳- آذربايجانين ابتدايی مکتبلرينده اوچ کلاسا قدر درسلر فقط
آذربايجان ديلينده آپاريلماليدير و اوچ کلاسدان يوخاری دولت ديلی
اولماق اوزره فارس ديليده آذربايجان ديلی ايله ياناشی تدريس ائديلمه
ليدير. آذربايجاندا ملی دارالفنون تشکيلی دموکـرات فرقه سينين اساس
مقصدلريندن بيری دير۰
اصل۴- آذربايجـان دموکرات فرقه سی صنايع و فابريکالارين
گئنيشلنمه سينه جدی چاليشاجاق و سعی ائده جک کی، موجود فابريکالاری
تکميل ائتمکله برابر ايشسيزليگی رفع ائتمک اوچون ال و ماشين صنايعينی
گئنيشلنديرمک اوچون وسيله لر ياراديب تازه فابريکالار وجوده گتيرسين٠
اصل ۵- تجارتين گئنيشلنمه سينی، آذربايجان دموکرات فرقه سی چوخ لازم و
جدی مسئله لردن حساب ائدير. بو گونه قدر تجارت يوللارينين باغلی
قالماسی چوخلو کندليلرين، مخصوصا باغدارلارين و خرده مالکلرين
ثروتلرينين اللريندن چيخماسينا و اونلارين ديلنچی حالينا دوشمه سينه
سبب اولموشدور. بونون قاباغينی آلماق مقصدی ايله دموکـرات فـرقـه سی
بازار تاپماق و آذربايجان امتعه لرينين خارجه چيخاريلماسی اوچون
ترانزيت يوللاری آختارماق ايشينه جدی اقدام ائتمه گی و بو وسيله ايله
عمومی ثروتين نقصانينين قاباغينی آلماسی نظرده توتموشدور۰
اصل ۶- دموکرات فرقه سينين اساس مقصدلريندن بيرده آذربايجان شهرلرينين
آبادلاشماسيدير. بو مقصودا چاتماق اوچون فـرقـه سعی ائده جک کی، چوخ
تئزليکله شهر انجمنلرينين قانونو تغيير تاپيب شهر اهاليسينه مستقل بير
صورتده شهرين آبادليغينا چاليشيب اونلاری آبرومند و معاصر حالا سالماق
امکان وئريلسين. مخصوصا تبريز شهرينين سو ايله تامين ائديلمه سی
آذربايجـان دموکرات فرقه سينين چوخ فوری جاری مسئله لريندندير٠
اصل ۷- آذربايجـان دموکـرات فـرقـه سينين موسسلری گوزل بيليرلر کی،
مملکتين ثروت توليد ائدنی و اقتصادی قوه سی کندليلرين قوتلی قولودور.
اونا گوره بو فـرقـه ائده بيلمز کی، کندچيلر آراسيندا وجوده گلن حرکتی
نظره آلماسين. بونا گوره ده فـرقـه سعی ائده جکدير کی، کندليلرين
احتياجلارينی تامين ائتمک اوچون اساسلی قدملر گوتورولسون. مخصوصا کندلی
ايله اربابلارين آراسيندا معين بير حدود تعيين ائتمک و بعضی اربابلار
طرفيندن اختراع ائديلميش غير قانونی وئرگيلرين قاباغين آلماق دموکـرات
فـرقـه سينين فوری وظيفه لريندندير. فـرقـه سعی ائده جک بو مسئله ائله
بير صورتده حل ائديلسين کی، هم کندليلر راضی قالسين و همده مالکلر
اوزلرينين گلجگيندن اطمينان حاصل ائديب، رغبتله کندلرينين و اوز
مملکتلرينين آبادليغينا چاليشسينلار. خالصه تورپاقلاری و آذربايجانی
ترک ائديب قاچان و آذربايجان خالقنين زحمتينين محصولونو تهراندا و ساير
شهرلرده مصرف ائدن اربابلارين تورپاقلاری، اگر تئزليک ايله آذربايجانا
مراجعت ائتمه سه لر، دموکـرات فـرقـه سينين اساسنامه سينه موافق
اولاراق کندليلرين اختيارينا وئريلمه ليدير. بيز اوزلرينين عيش و
نوشيندان اوتری آذربايجانين ثروتينی خارجه آپارانلاری آذربايجانلی حساب
ائتميريک. اگر اونلار آذربايجانا قايتماقدان امتناع ائتسه لر، اونلار
اوچون آذربايجاندا بير حاق قائل دييليک. بوندان علاوه فـرقـه چاليشاجاق
کی، چوخ سهل و ساده بير صورتده آذربايجان کندليلرينين اکثريتی تورپاق و
اکين آلتلری جهتدن تامين ائتسين٠
اصل ۸- دموکرات فرقه سينين مهم وظيفه لريندن بيری ده ايشسيزليک له
مبارزه ائتمکدير. اينديدن بو خطر چوخ جدی بير صورتده اوزونو گوسترمکده
دير. گلجکده بو سئل گوندن - گونه قوتله نه جکدير. مرکزی دولت و محلی
مامورلار طرفيندن بو خصوصدا هچ بير ايش گورولمه ميشدير. اگر ايش بو
منوال ايله داوام ائدرسه، آذربايجان خالقينين اکثريتی فنا بير حالا
دوشمه يه محکوم دور. فـرقـه چاليشير بو خطرين قاباغينی آلماق اوچون جدی
تدبيرلر گورولسون. هله ليک فابريکالارين تاسيسی، تجارتين گئنيشلنمه سی،
اکينچی تشکيلاتلارين تاسيس ائديلمه سی، دمير و شوسه يوللارين چکيلمه سی
کيمی تدبيرلر، ممکندور بير قدر فايدالی اولسون٠
اصل ۹- انتخابات قانونوندا آذربايجانين حقينده بويوک ظلم ائديلميشدير.
دقيق اطلاعاتا گوره بو اولکه ده دورت ميليوندان يوخاری آذربايجانلی
ياشاماقدادير. بو غير عادلانه قانون موجبينجه آذربايجانا مجلس شورای
ملی ده، ۲۰ وکيل يئری وئريلميشدير. بو قطعيا متناسب بير بولگو دييلدير.
آذربايجـان دموکـرات فـرقـه سی سعی ائده جک آذربايجان نفوسونا نسبت
وکيل انتخاب ائتمه حاقی اولسون. بو تقريبا مجلس نماينده لرينين اوچده
بيرينی تشکيل ائده بيلر. آذربايجان دموکرات فرقه سی مجلس انتخاباتينين
مطلقا آزاد اولماسی طرفداريدير. او، دولت ايشچيلرينين داخلی و خارجی
همچنين پوللولارين قورخوتماق و آلداتماق يولو ايله انتخابات ايشينه
قاريشمالارينا جدا مخالفت ائده جکدير. انتخابات گرک تمام ايراندا آن
واحده باشلانيب، چوخ سريع بير صورتده قورتارسين.
اصل ۱۰- آذربايجان دموکرات فرقه سی فاسد، مختلس و رشوه آلان شخصلر ايله
کی دولت اداره لرينه سوخولموشلار، جدی مبارزه ائده جک و دولت مامورلاری
آراسيندا صالح و درستکار شخصلردن قدردانليق ائده جک. مخصوصا فـرقـه
چاليشاجاق اونلارين معاشلاری و زندگانليق شرايطلری ائله اصلاح اولسون
کی، اونلار اوچون اوغورلوق و خيانت ائتمه گه بهانه قالماسين. اونلار
ائليه بيلسينلر کی، اوزلری اوچون آبرولی حيات وجوده گتيرسينلر۰
اصل ۱۱- دموکرات فرقه سی سعی ائده جک آذربايجاندا آلينان وئرگيلرين
ياريسيندان يوخاريسی آذربايجانين اوز احتياجلارينا صرف ائديلسين و غير
مستقيم وئرگيلر جدی صورتده آزالسين٠
اصل ۱۲- آذربايـان دموکرات فرقه سی بوتون دموکراتيک دولتلر، مخصوصا
متفقلرله دوستلوق ساخلاماق طرفداريدير و بو دوستلوغو داوام ائتديرمک
اوچون چاليشاجاق مرکزده و شهرلرده ايران ايله متفق دموکراتيک دولتلر
آراسيندا دوستلوغو پوزماق ايسته ين خائن عنصرلرين اللرينی اجتماعی،
سياسی و دولتی ايشلردن کنار ائتسين۰
بودور دموکـرات فـرقـه سينی يارادانلارين اصل مقصدلری٠
بيز اميدواريق کی، هر بير وطن پرست آذربايجانلی ايستر آذربايجانين
داخلينده و يا آذربايجاندان خارجده بو مقدس مقصده چاتماق اوچون بيزيمله
همصدا و ال بير اولاجاقدير. طبيعی دير کی، انسان اول اگر اوز ائوينی
اصلاح ائتمه سه محله، شهر و يا مملکت اوچون ايشله يه بيلمز. بيز اول
اوز ائويميز اولان آذربايجاندان باشلاييرق و اينانيريق کی، آذربايجانين
اصلاح و ترقی سی ايرانين ترقی سينه سبب اولاجاقدير و وطنيميز بو واسطه
ايله قولدورلارين و مرتجعلرين چنگاليندان نجات تاپاجاقدير۰
ياشاسين دموکرات آذربايجان؛
ياشاسين مستقل و آزاد ايران؛
ياشاسين ايران و آذربايجان آزادليغينين حقيقی مشعلداری اولان آذربايجان
دموکرات فرقه سی٠
اون ايکی شهريور ۱۳۲٤- جی ايل
تقدیم اولسون بوتون اینسانیت یولونون شهیدلرینه
گونش ۱۳۸۶ - بالیق لار آیی - ۲۰
آذربایجانین میلی جومهوریسی
آذربايجان ميللي جيمهوريسيني ياراداني،محمد امين رسول
اوغلونون ياشاييشي ويارديجيليقي
گيريش
ساوويت حوكومتي نئچه ميللي حوكومتي آرادان آپارماقيـلا ايش
اوستونه گلدي ،بو حوكومتلــرين بيري آذربايجـان جومهـويسي ايدي كي
اونون باشچيـسي محمد اميـن رسول اوغلــو ايدي. بوحوكومت اســلامي اولكه
لرده ايلكيـــن جومهوري اولمـوش وآز مدت ياشاسادا،آذربايجاني استقلالا
يئتيرميش واونون قوروجولاري آذربايجاندا
چوخلوايشـلرواصلاحات آپارميشـلار. رسول اوغلو بوحوكومتين قوروجولار
يندان بيري واونلارين باشچيسي ايدي ، بوبؤيوك ميللتچي وسياستچي كيشينين
ياشاييشيني ياردجيليقيني وآذربايجانين ميللي حوكومت باره سينده
آراشديرما گركلـي گؤرونور.
1- رسول اوغلونون اوشاقليق وگنجليگي
م1884ينجي ايلين ژانويه آيينين 31ينده باكـي نين
نووخواني كندينده مسلمان بير عاييلــه ده بيــر اوشــاق دونيايا گلـدي
كي اونا محمد اميــن آدي سئچديلــر. اوايلك درسلري باكيـدا
اوخوموش وسـونرا عرب وفارس ديللريني آتاسي مالا حاجي علي اكبريـن
يانيندااوخوموش وتحصيـلي ائله مكدن اؤتـرو باكييـا گئتمــلي
اولــور،آنجاق اونون سياسـي وتوپلــومسال چاليشمــالاري تحصيل ائتمكدن
مانع اولــور. رسول - اوغلو 17 ياشيندا (1902)مسلمان گنجلر
تشكيلاتيني يولا سالير وايكي ايلدن سونرا هئمت حزبينـي قورور. اونـون
استاليــن له ياخيـن دوستلـوغـو واريدي وبيربويون ايستاليني اؤلومدن
قورتاريررسول اوغلو1910داايرانا گئدير وسيد حسـن تقي زاده
وباشقـا كسلرله بيرليـكده ايران دئموكرات حيزبيني قورورو.
اوايرانا اوروپــا شكل -ايله ايلكيـن گونده د ليگي گتيـرير. رسول
اوغلـو 1911ده عباس قولو كاظيم زاده وتقي نقي اوف لاميساوات حيزبيني
قورموش وروســلار، اونو روس تجـاوز لريله مبـارزه آپارماقــا گـؤره
،اونو استانبـولا سورگون ائدريلر. رسول اوغلو ايستانبولدا تقي زاده له
بير ائو ده ياشايير، نهايت 1913اينجي ايله جه اوردا ياشاييركي بوايلده
رومانـوف حوكومتينيـن 300ينجي ايلينيـن قورمـاق شنليگينـه
گـؤره ، تئــزارلار طرفيندن باغيشلانيليب ،باكي يا قاييتميش
وميساوات حيزبينده اؤزفعاليتلرينين آردين
توتور و بوحيزبين باشچيليقينا سئچيلير. او 1917 ده
آذربايجـان و توركوستـانين سئچگيسي سئچيلير، بوحالدا روس
اينقيلابي اتفاق دوشوروهمان ايلين ژوون آيينــدا ميساوات حيزبي و
تورك مركـزيت سيزليــك(عدم مركزيت ترك) تشكــيلاتي
بيـر اولماقيلا قافقـــــاز مسلمانلاري ييغينجاقي(كنگــره
مسلمانان قفقــاز) تشكيل تاپير. بير حالداكي بيرينجي دونيا ساواشي
وروس اينقيلابي اتفاق دوشمگه گؤره آزادليق ايستمك دوشونجه لري بوتون
روس ايشغال ائله ميش اؤلكه لري بورويور . 1918ده گورجوستانين منشويك -
آذربايجانين ميساواتچي لاروائرمنيلرين داشناك آدلي حيزبي بيرليكده
اشاغي قافقازميلتلري فئدراسييونو قورورلارآنجاق همان ايليده مه 26
سيندا بو فئدراسييون داغيلميش ،ايلك گورجوستان واوندان ايكي گون سونرا
(1918مه 28) آذربايجان ديموكراتيك جومهوريسي
اؤز ايستيقلاليني دونييايا بيلديرير.
آردي وار...
قايناقلار گلنكي صحيفه ده دير
گونش۱۳۸۶- قوواآیی - ۱۱
آذربایجانین ایلکین مدنیتلری(2)
2- لوللوبي مدنيتي
لوللـبيلر م.ق 3ينجي ميـن ايللــيكده آذربايجـانين گـونئي اراضيسينده
ياشاميش واؤز
آدلارينا بير مدنيــت قورموشوموشلار ،آراشديريجيـلارين دئديكـلرينه
اساسـلاناراق اونلار ياپيشقـان(التصــاقي )ديللي ميلتلــردن اولموشـلار
،لوللوبيـلردن يالنيـز ايـكي شاهين آدي قاليبدير كي بوندان
عبارتديلر:تارلوني وآنوباني ني.
3- قوتتي مدنيتي
قوتتي مدنـتي م.ق3و2ينجـي مين ايلليــكلرده قوتتيـلرين دوغو
قوزئي وباتي قوزئي (آذربايجـانين گونئـي )اراضيسـينده قورولمــوشدور.
بوحوكومت باتي آسيــانين ان گوجـلو دؤولتريندن بيري اولموش نئجه
كي 91ايل بابيــلده حوكومت ائتميشدير. بعضي آراشديريجيلارا گؤره
آلبانين(آذربايجانين قوزئي بؤلگه لريندن بيري )اوتي طايفاسي قوتتيلرين
آراخـاسي ايميش.قوتتيـلردن سالماسدا بير كيشي هئيكلينين باشي
تاپيليبدير.(1)
4- اورارتو مدنيتي
اوراتــولارم.ق 2و1ينجــي ميـن ايلليــكلرده بيــرحوكومت
ياراتميشــلاركـي اونون اراضيسي اوچ بوجاق (مثلث)شكيــلي تك
اولموش ،دوغو اؤنو(سمت)اورموگؤلونه ،قوزئ اؤنو گـؤيجه گؤلونه(كي
بوگونلوكده ائرمنيلرالينده دير)وباتـي اؤنووان گؤلو وآنادولونون باتي
بؤلگه لرينه يئتيشيرميش ،بوحسابيلا آذربايجـانين قوزئـي وباتـي بؤلگه
لري اورارتو اراضيسنين ايچينده ايميش.بعضي آراشديريجيلارين دئديكلرينه
گؤره اورارتولار اورتا آسيادان قافقـاز يول ايلا آذربايجانا كؤچموش ويا
سومئرلرو
ايلامـلار اورتا آسيــادان باتي آسيــايا گلن دؤنمده،اونلاردان
آيريلميـش وآذربايجـاندا قالميش يميشلار.اورارتولارين نئچه شاهـلارينين
آدي قايناقلاردا بئله گلـيبدير:آرمـه - ســاردوري- آرقيـشتـي - مئنـوا
- ايشـپويــي ني وروســا. مـادلار اوارتـولاريـن
حوكومتلـرينه سون قويورلار.
اورارتونون باشكـندي توشـپا شهـري ايميش كي بوگونكو وان گـؤلونون
ياخينليقيندا تيكيلميش يميش،اونون باشقا شهرلريندن بيري ده موساسير
شهري يميش كي ايندي كي عــراق اؤلكـه سيـنده
تاپيليبدير.اورارتـولارايلك دؤنمـده هيروگيليف (تصويري) خطيندن
يارارلانيرميشـلارآنجاق سونرالار سومــئرلرين ميخي خطيني ايشله ديرلر
(2)
آذربايجاندا اؤزللــيكله گونئـي آذربايجـاندا اورارتو مدنيتيندن نئچه
يازيت اله گليبدير كي اونلارين هاردا تاپيلماسيني وهانسي
اورارتوشاهيلاايلگيلي اولماسيني گتيريريك
1- قاراضياءالدينده واقع اولموش بستام يازيتي كي ايكينجي روسا شاهيلا
ايلگيليدير
2-ورزيقانين 5كيلومئترليگينده سقيـن ديل يازيتي ايكينجي ساردوري
شاهيندان دير
3-سارابيـن 12كيلومئتر قوزئيينده رازليق يازيتـي كي ايكينجي آرقيـشتي
دان دير4-
قاراداغدا نشتبان يازيتي كي ايكينجي آرقيـشتي دان دير5-قوشـاچــايين
(ميـاندوآب)
19 كيلـومئتر باتيـيا ساري داش تپه كـنديـنده تاپيلميش بيريازيـت كي
مئنـوا شاهيـلا ايلگيلي دير6-اوشنـويه وكله شين (آبي)آراسيـندا واقع
اولموش يازيت كي بللي دگيل هانسي شاهدان دير.(3)
آردي وار...
قايناقلار
1-ايران توركلرينين اسگي تاريخي ،بيرينجي جيلد،ص251-221
2و3-همان،ص111-99
گونش۱۳۸۶ـ قوواآیی-۱۱
نوشته شده توسط جعفر اوغلو در 17:14 | لینک ثابت •
آذربایجانین ایلکین مدنیتلری(1)
آذربایجانین ایلکین مدنیتلری(۱)
باشلانیش
اینسانین اوزون تاریخی ایکی دووره بولونور،بو بولونتونون اساسی،
خطین دوزه لینمه سی دیر:اونلارین ان ایلکینی «تاریخدن قاباق دوور»
وایکینجی سی «تاریخی دوور»دیر،خطین سومر میللتینین طریقیله دوزه
لینمه سی اینسانلاری یئنی بیر دووره سالدی کی بودوورون بویوک بیر مشخصه
سی تاریخین ،مدنیتین،کولتورون وبوتونلوکده اینسانین یاشاییشینین
یازیلی شکیله دوشمه سی دیر،بو بولونتو باشقا اولکه لر کیمی
آذربایجانادا شامیل اولور. آذربایجانین تاریخدن قاباقکی دووروندن چوخ
ایز(اثر) تاپیلمامیش آنجاق بو آز ایزلرده آذربایجانی اودوورده د بیزه
قیسسا شکیلده تانیتدیرا بیلر.اومدنیت لر بونلاردیلار:
-گوی تپه مدنیتی:اورمونون 6کیلومئترلیک گونئی حصه سینده .
-یانیق تپه (قارا تپه):تبریزین 31کیلومئتر باتی گونئیینده وخوسروشاهین
6کیلومئترلیک قوزئییینده.
-شاموتپه :کورچایینین بوتا لارینین آراسیندا.
-کول تپه(1):ناخچیوانین 8کیلومئترلیگینده .
-کول تپه(2):ناخچیوانین 12کیلومئترلیگینده(1).
آریالار ایرانا گلمه میشدن مینلر ایل قاباق آذربایجاندا بویوک
مدنیتلر واریمیش کی
روایتلره گوره بومدنیتلری قوران میلتلرسومرلروایلاملارین آرخاسیندان
اولموشلارویا اونلاریلا بیرلیکده اورتا آسیادان باتی آسیایا کوچن زامان
اونلاردان آیریلمیش وآذربایجاندا قالارقی
اولموشلار.بوملتلرهوریلر،قوتتیلر،لولوبیلرو...ایمیشلر.
۱-هوری(میتانی) مدنیتی
هوریلرمیلاددان قاباق4و3اونجو مین ایللیکلرده یعنی اوزامان کی
آریالارباتی آسیایا کوچمه میشدیلر،آذربایجانین باتی وآنادولونون دوغو
بولگه لرینده یاشاییرمیشلار واوزآدلارینا بیر بویوک مدنیت یاراتمیش
ایمیشلار.بونلارین یاشاییش بولگه لری میلاددان قاباق (م.ق)3و2اینجی مین
ایللیکلرده یالنیز آذربایجانین گونئی وباتی گونئی بولگه لرینده اولور.
سونرالار م.ق ایکینجی مین ایللیکده هوریلر اورمو گولونون باتی وباتی
گونئی اراضیسینده یئرلرینی گیلزان لارا وئریرلر.
بعضی آراشدیریجیلارین سوزلرینه اساسلاناراق هوریلر تورک اولموشلار،روس
تاریخچیسی دیاکونوف هوریلرین دیللرینی اورارتو دیلینه یاخین
دوشونور.هوریلرن اینجه(هنر)سی ماننالارا ایز(تاثیر) بوراخمیش ایمیش .دایسونون
دئدیگینه گوره ماننالاردان قالمیش حسنلی جامی هوری اینجه سینین ایزی
آلتیندا یارانمیش ایمیش ،بعضی تاریخچیلرده اورارتولار وهیتلری ،هوریلرین
آرخاسی دئییرلر(2).
آردی وار...
قایناقلار
-ایران تورکلرین اسکی تاریخی ،بیرینجی جیلد ،ص169-163
-همان قایناق،ص98-94
گونش1386-بالیقلارآیی- 7
جعفر اوغلو
|